Wienbibliothek im Rathaus
1 8 8 5 2
2
. A
MA 9 - SD 25 - 082008 - 21A

Wienbibliothek im Rathaus - f
1 8 8 5 2
\7gS33igTjrr3Z3) ragv
V
V

m

T
mm
VIENNA ;
GLORIOSA,
ID EST
Peraccurata & Ordinata
DESCRIPTIO
Toto Orte Celeberrtma
';
NEC NON i
ARCHIDUCALIS
RESIDENTE i
VIENNiE.
UNA
Gum Placeis, Templis, Palatiis, jEdibus 5 yErariis,ac Armariis,omnibus tarn Intraneis,quäm Extraneis fciendi cupidis, utiliflimd in luccm expofita.
VIENNA AUSTERM y Typis .Joannis Gcorgii Schlegel, Univerfit. I
Typogr. Anno 1705. I
Profiat apud Aaamum Damcr, Bibliopolam* ' I ▼ulgö im 3wctI|?of. I
caesarea:

■ tif*-WiSi.irtriii 1
/ AL2SZ '
^ * "A *■ (tS&‘
■ .i .
?' • *• ^ '» - '=-^ . 4
Bibliothek / Wöltor SiynT/r.gef t
* ^y* v,' »
. ///

TiTULUS l
Antiqum Urbh Viennenfis Statut*
leftnä > de qua nobis fertno
eft»inter reliquas decorum prxro- gacivas hoftinminim;s numerat, qüod ab ifhemorabili prorfuscem- . pore fuadeducat Exordia»& tot inter rerum vi* | ciflicudines, bellorum tumultus* hoftium di- I reptiönes femper vi&rix evaferit, & cujufdam in morem Antasi toties proftrata Temper rortior, totque poft funera veiut alter Phoenix glorio- fior fit renata ; Celebrantur undique Thebae, & Athenae> ac propter vetuftatem fuam hono- rantur d pulpitis, praedicantur £ roftris > publi* » cis in Lycaeis dilatidantür, quarum tarnen nec disjc<äa reperiuntur rudera, fcd tefte Ovidio: Qftt d Pandioni# reftant tnibi nofncn gebend va- cua, & inania nomina cirtumferuntur: übi tarnen ä tot faeculis Vienna adhuc integra per- man(it) & gloriofiffimam, qualem oculis co- ' fam cermmüs in Civitatem excrevit: fi itaque pb folam vetuftatem fuam ja&ancur civitates
A alia?>

aliae, e& quod ut cum Cicerone loquar, antiqui- tas proximdad Deos immortalesaccedat, non parva Civitati noftrae accrefcet gloria , quöd ttrbesquafquenobiliflimas «täte fuä noncon- tingat folüm, fed fuperfccndat. Et verö licet hac in re nil certi ftatuendum putem, cum ipfi inter fe, quorum de hoc decernere intererac AuthoresdifTentiant, unanimi tarnen cum illis fenfupronuntio, Antiquiflima Viennenfisllr- bis efle primordia. Teltanturhoc vetufta pror- fus monumenta noftro adhuc feculo Viennac | reperta, ac ad Lazii in annotationibus lib. i* Chron. Vien. cap. i. addu&a, in quibusanni k mundo condito 2550.3899.4016. &c. Cum diverfis llrbis nominibus Hebraicis litteris, quae tarnen nomina in allatis litteris non reperi, le- gebantur infculpti, quae tempora ficum tempo- ribuscombinentur, Viennam centefimo oäa- vocirciter anno poftEgreflum Filiorum Ifrael ex AEgypto jam floruiffe compertum habebi- mus. Bina autem ä Lazio in praefatis annotationibus adducuntur monumenta ipfainUrbe * Viennae reperta, ex quibus unum folüm adfer- re placuic curiofoantiquitatis Le&ori.
Schalem Bar Baruch Venikbar Caph Beth Tebeth
Mcberiath Olam Daleth Aleph Jod Vau.
Quod Monumentum Latin! ficlegitur: Salem riiius Rabbi Baruchi fepultuseft vigefi- mo fecundo Decembris, ä creatione mundi quater millefimo decimo fcxto. Teftantur^» x* ~ etiam

etlatn antiquitatem ejufdem Scriptores alii gra-' viflimi, quibusaccedic ALneas Sylvius, & ;>a- bellius, qui ex Plinio & Ptolomaeo oftendunt, Vicnnamprius Flavianam, Flavium, Vianam, Gaibianam, & juliobonamdiüam , qua’prima nomina Urbi ä Tito Appio Flaviano Praetor« Cohortis fub imperatoribus Galba & Vitello bnpofita fuifle ex Cornelio Tacito deducunt, quod ex fubjeäa infcriptione, quae Flavianac Cohortis fub decima Legione his verbis memi- nitf L. Valerio prifco Viennenfi Prscr. 1i 4 Con. Coh. Duar.TertiaeThra.Sc fecundae Aquitanor. fubintellige ) Praef.Trib.leg.'X.Fretenf. Praef. als Flavianx Praef. Fabroloc. fepuiturs D. D. publicd datus, non fine probabilitate coiligitur. Qtiae infcriptio Lazio teile fic legenda eft: Lucio Valerio Prifco Viennenfi Praefedto bis Con- fuli Cohortium duarum tertiae Thracum, & fe- , cundae Aquitanorum Praefedlo, Tribuno Le- gionis decimae Fretenfis, Pracfetto Als Flavia- ■ ! nae, Prsfeöo Fabrorum, locus fepuicurae De- creco Decurionum publice datus.
Quod fi hscfortafle alicui minus verofi- milia viderentur, certius eft Viennam prius Vendutn, vel Vendobonnam, uti Aurelius Vi- * öorin vita Antonini ImperatorisAuthor eft, aut Vindobonnam teile Beato Rhenano,& Stra- bone fuifle ä Romanis, qui eamcondiderunt appellatam > qus omnia magis contirmant mo- numenta alia annis abhinc non multis prope yiennam reperca, qu« Civicati Vindonn« no- A 2 men

I
£
r ?
i'
-.u IBIM 1 11111 1
men imponunt, & infuper decims German* Legionis Fabians cohortis meminerunt, quae fufius in Lazio L.;i. Chron, Vien.C. 3.&I.2» Specul. Hon. Dom. Auftr. C. 1. invenies. linde ctiamcivitati poftmodum ä Fabiano, ejüf- que cohorte nomen Fabiana datum , quod de- nuöä Ma/oribus noftriscorruptum, Bianna, & |
tandem Bienna, ut cum Lazio C. 4. loquar,pro- l
nunciatum fuit: quorumfidem faciuntinCo- dice quodam vetufto, & ante ducentos circiter* titiex Chara&ere colligitur manu fcripto, haec verba: Henna tempore S. Severini ( erat hic Au- ftris Apoftolus ) vocabatur Fabiana. Quibusa verbis non leve fundamentum deducitur, Vien- nam jam tune floruifle, & orbi ob Romanorum p
potentiam fuifle formidandam, ac plurimas ci- 11 vitates quantumvis florentiffimas nobili vetu- 1 Rate anteire.
Ne tarnen in una vetuftate Urbis glorie- mur, cum rebus etiam exiguis diuturnis elfe quandoque liceat, Urbs hsc /am ä prima «täte fua, quod adhuc noftris eil temporibus, Romanorum Imperatorum fedes prs aliis fuit dele- äa, ac Imperatores fui Incofas Julium, O&a- vianum, Auguftum,Tiberium, Claudium,Dru- fum, Ca/um Csfarem, Galbam, Vefpafianum, NervamjTrajanum, Marcum Aurelium, Perti- nacem, SeptimiumSeverum, aliösqueplures numeravit, qui tempore fat longo opportuni- tate belli cum finitimispopulishacin Urbefub- ditis jura diäabanc>& imperiamoderabantur,
qux

'quz certa Jam erant futur* gloriz, qua Vienna olim triumphatura eft, przfagia, & monumen- ta. Vide de his Specul. Hon. Dom. Auftr. 1.2. c. i, & Lazii 1. 2 . c. i. Ec licet facpius Martis in- fani impecu fueric proftrata, nunquam tarnen evelliitäpotuit, uc nonincapuc, & Principem Urbium, qualem nuncmiramur, excrefcerec, adeumplanömodum, quoquandoque fuofub cinere latitans favilla ad tempus delitefcit, quae nihilofecius leni excitata Haminein tantum_9 erumpic incendium, quod fummis edam , ac anguftis palatiis fupremum exitium mfnitatur. Ne verb in immenfum oratio decurrac_s, non hic,quod Cornelius Tacitus de amore German. fufiusdifleric, nobis mens eft deferibere turbines, & pratlia, quae gentes vari* adversüs Germanam fortitudinem fuo fepius damno at- ^entärunt, neque primas Urbis hujus vicino- rümaue locorum direpdones depingere, qui- bus fuccumbere quandoque invichm aliöqum Urbis noftrac pocentiam erat necefte : quid Cnimtam forte unquamfuit, autefle poterit, quod non eventu aliquo fi non omninö, ad tempus tarnen fuit fuppreflum. Non prlmam mun- di faciem diluvio univerfaH deletam, non Mo* narchias auafque potentiflimas ab aliis devi&ag in exemplum adferam, quotidiana experientia creatas res omnes perpetuö non cfle (ibicon- ftantes,abund£ fuperdeclarat. Uludcertöpro- digii, & futnmae gloriae loco ducendum eüe_$ exiftimO) Vicnnam, licet ad tempus obfcirrar-
A 3 tarn.

tarn, nunquam tarnen fuifle deletam t ut _9 non copioliore lumine orbi folgeret, & pofteri- I tati. Licet enim communi reJiqnis excidio Bellonasdncendium etiam hanc Urb^m noftram iiwolverit, & fplendorem illiusquingentis an- nis, (taivto enim tempore deferta permanfit) oculis pofterorum eripuerit, aurum tarnen imi- tabatur, quod purüis ex igne, quam inträrat ♦ )
egrederetur.*- Nam cum haede caufaMarchio- j nes Auftrias (nondumenim Archiduces nomi- *
nabantur, fed tempore Fridericill. utiCufpi- nianns, Müofterus, & Laziusautumant, Au- ftria Archiducatus di&aeft) Melicii, qui locus tum temporis Auftri« Metropolis erat, reiide- rent, Leopoldus Pius, San&orum pofteä Cata.- logo adferiptus, devi&isHungaris, &exAa- ^ ftriae finibus eje&is fecundo Danubio defeerv- . dens, Aulain (ibiadapicem moniis Cefiiexr 1 ftruxit: nondum Vienna fuis ä ruderibus erat effofla, fylveftres arborum tapetes adhuc lo- cum ineuhum retinebant, & unicum folum ar- bufta incer Venatorum erat rcceptaculum__s, quodviciniae illi nomen vulgö pürcfJ)Ofl^( cujus in memoriam Leopoldus I. Aug. ftom. Imp. anno 1670. fuprate&umaulae foaecervum,. <Sc Venatorem ex Lamina cuprea poni curavit) imponebat .* cum fuccefTu temporis evelli arbo- j res, & fimilia plura tuguria aedificari coepta, do- necex auke primoribus q.uidam Ma^ores con- deredomos, & Henrieus 11 . Leopold 1 Sand Filius decimo quarto re&iminis fui anno Vietnam

nam incolere, & in Urbem formari mandaret: reftat adhuc hodie ipfa in Urbe truncus quidam arboreus ferro circumdatus ad dom um quan- dam, quam vocabulo communi bepm Ötocf in t£yfen nominant, qui in memoriam manet reli&us. Definiebatur verö Urbs ipfa angu- ftiori longe termino, ac modo miramur, nequc aedificiistam copiofis, neque diftri£tu tarn am- plo extendebatur » liquidem Monafterium ad Scotenfesdi&um, plateae Dominorum, Carin*. thiaca, Piftorum, Forumaltum, Aula,tX)ol* $eil/(ßtabett/ Gradus B. V. & quidquid v.cinia illaincludit, nullo adhuc Civitatis murocom- prehendebantur : doncc eam Leopoldus VI. cognomine Virtuofus» fplcndidis ornari aedifi- ciis, Moeniis cingi, & propugnaculis muniri, ac itä fecit ornari, ut jam icerum adverfus fidei» aliosquehoftes firmiflimum praefidium, Merci- moniorum diverforum Emporium, florentifli- marum fex Nationum German* videlicet_y, HungaraE,Italae 5 Bohemicae, Polonicae,& Scla- vonicacommunehofpitium, & Imperii tandcm R omani, ac ipfius mundi cffeda fit gemma,
Sc ornamentum.
TITU-

TITULUS II.
Modernd Urbis fades , ßtw%
Q Uamvis plurima (int % eaque non exit gua, quse Urbem noftram amabilem. civibus* mirandam exteris, jucundatn amicis, formidandam hoftibus orbi deniquc univerfo celebrem reddete poflint, non tarnen ultimo cenfendum loco autumo, quae ab aliis, incer prima numerancur, (itumamopnum , & munimenta; queraadmodum enim ex cortice ; nucleum, ex foliis arborem , ex floribus fru- dtum, ex indicc bene, ordinatum horologium,, fic ex his internumfplendorem, de magnideen*. tiam ejufdem licet conje&urarequ* fi vera funtjUtinegari non pofluntj Viennam Urbiunx Principem , fupra aftra collocandam nemo eft, qui diffiteatur,. Ut autem quodtra&andum fu- feepiraus profequamur, cum id fecundüm me- rftum Civitatis hujus nonpoflimus, pi&ores. eos tmttabimur, qui opus aliquod. dum vivis, coloribus exprimere non valent, illud fub um-, bra conftituunt, aut na&e aliquä concedum proponunt aliis, ut vel fic fe impares tanto one- ri etiam invici fateantur: Itä nos cum nativum Urbis hujus fpiendorem, quantus in fe eil, ob. oculos aliis ponere nequearaus, rudiori calamo, quafi nubeculä quapiam eundem contegentes faterinon pudet 3 maforem elfe Urbis Maielta-.
tera

tem quänx verbau, quibus eam, deferibere adla* \
boijamus..
Vienna itaque Auftriae Metropolis Ger«» manique Imperij fedes illam haftenus induta eft Majeftafein, ut fi. earn cum vecere conferas, Yiennam intra Viennamcum Diogene vel ac- Cenlis. facibus (crutarere ; ica eoim magnitudi«. ne v decore, pocentiä, fortitudinealiisquedo- nis, & dotibus. feraetipfam tranfeendje ^ ut non tflam,. fed aliam, prorfus.efte profitereris : Et quamvi&fitum, quo antchac gloriabatur,amoe- niflimum nunquam mutaverit, nec in. aliud yanslaca folum priftinam ftationem reliqueric, magno tarnen difataca circuitu in eam excrevic Yaftitatem., ut maximis Orbis. Givi^atibus» quemadmodum in fine demonftrabimus v non qomparari modo, fed anteferri pofTc videatur. i
Sita eft autem Urbs noftra feptentrionem versus loco falubri, & plano,ac ventis, qui frequentes aerem, quodTanitati conducit pluri- nium, ferenent,pervio: AdextrisDanubio flu- viorum Germani* Principedefenditur,, quem 6o«. minores. > navium tarnen feraces amnes, quafi totidem tributarii reguli fui acceflione Io- cupletant. Et quam vis non integro alluatur flumine (illud emm medio circitecab.Urbe mil- liari cur(um. fuum. tranquillä Majeftate profe* quitur ) tantum nihilominus fui ad tubram tur- rimprofundjtalveum, utnifiaut calorisvehc- Qientia, aut nimiä aeris (iccitate praepediatur, Integra etiam navigia patiatur, qux alioquin in
A 5 dik

diflito ad fapidem pago, a Nucibus vulgb V borff di&o morari, aut alto Danubio defluere coguntur. Terram habet omni ex parte fru- öuum, frumenti, vinique feracem, qua? tanta in copiacolonorum compenfat labores, ut in vicinas etiam Provincias cum magno earun- dem commodo, & nullo Auftriae difpendio di- ftrabi poffint, & divendi,adquae non modicum conferre videntur Clemens infiuxus (iderum, & climatis moderata temperies : nam fi Clavio credimus» fecundüm coelidimenfionem in ta- bulis Geographicis juxta longitudinem habet 37. gradus, 45. minuta, juxta latitudinem verö 48.20. minuta continet, qua? poli conftitutio neque frigoris exceßum in hyeme, neque—s abundantiam caioris in aeftate, (ed temperatas, beneque ordinatas anni partes invehat, & in- volvat eft necefle. Etquemadmodum.fitus hic, Jocique jucundus intuitus Incolis, civibüsque gaudium 6 c immunitatem , ita non minorem adfertinvidiamhoftibus, 6 c externa Urbis Facies ad omnem hoftilein impetum retunden- dum abundd provila. Circutndant iilam muri fimrffimi \ quos olim Leopoldus V. uti fupe- riori titulo recenfuimus,adhibitisad id 50000* Warcarum auri, quasa Richardo Anglia? Rege ob irrogaram fibi in terra fan£te contumeliam > dum Viennae caperetur, acceperat, primö zdi- ficari, 6 c curribus quales adhuc ad portam ru- bram videntur muniri, quod Cufpian.de Caefa- re fub Henrico V 1 . ad annum circiter 1192. fa-
Öum

öum fuifle, ac 'adhue ä fe fapideas Leopoldi Duck, & Richarde Angliae Regis datuasiuex- teriore muro ad porcam rubram locatas cum annexa fubfcriptione* quaetamen injuria tem* poris dedrutta legi ampliüs non pocerat, vifas finde affirmat: Hi muri fucceflii temporis ad artisregulas melius a variis gloriofa? memoriac Imperacoribus praefercim Ferd: I. U. UL & re- gnante Auguftifllrao Cafare Leopoldo I. uti incifae lapidibusexhibentlittera:, propugnacu- lis majoribus duodecim, & minoribus undecim cotloex latere* &quadrisad radicem, acan- guioslapidibus, viisocculcisr folsä fecundum proparcionemprofundä&ktä* quaeß opusfit pro libito potiori ex parte aqua impleri poflit, palis aräe circum circaconjunüis, & omni ad hadern arcaflcudum apparacti ka defenfi funt, ut concordi omnium quotquot fordtudinem Urbisautconfiderärunt, autdamno fuo exper- ti, confenfu, inter primaria Orbis munimenta Vienna jure merico poflit collocari. Habec autem praeteri i.Revelinospropugnacula, ex quibus in cadra hodilia horrendum detonare queanttormenta, majora duodecim: Aquati- cum, feu Hydragogicum,Braunianum*Stuben* fe, Biberianum, Civicumfeu Sambucum , ad rubram.Turrim,Nova 2 Ports, Propugnaculum, vulgo hie i£llenb/ Melicenfe, Löbelinum, Pa- Iatinum & Carinthiacum. Portas quod atti- ner Urbs uni verfa 6. condnetarcubus, & forni- cibus infignes, advenisque 6c aliis e Regionibus
adven-

,1
advcntantibus peropportunas, quap ad 40 . plu- rdsque pedes fua in longitudine extenfae vel fo- lae ad hoftiles infringendas vires fufficerent;
Ec ut ä primariaquae ab Aula Casfarearum, Re« giarumque Majeftatum, Aulica nominatur, in« cipiamus, ea Occidentem refpicit, viämque in Noricum Ripenfe, & Imperium oftendit. Al-, tcra majori bus noftris Hortenfis nuncScotenfis dicicur, ob infigne quoddam P. P, ex Qrdine D* • Benedifti ad Scotenfes de quibus plura alibi, Monafterium, portae illi vicinum; Occidentem intcr, 5c Septentrionem haec fita eft, illisque percommoda/qui adverfo Danubio in Supe* jioris Auftriae Partes proficifci defiderant. Se* quitur hancporta alia, adSepjfentrionem pofi«, ta ob commoditatem littoris ante annos p au cos. abAuguftiflimo Imperatore Leopoldo ere&a x & ob idporta nQva appellata, ä qua paftibus. circiter ducentisdiftat porta abadftantibus ru- bris Turribus rubea nuncupata, fita eft Septentrionem inter 5c Ortum ac in Bohemiam, Polo-,, niam, Moraviam, tranfeuntibus infervit. Stubenfis ad.Ortum pofita Hungaros venientes ex-, cipit, 5c viciflim in.vaftum Hungariae Regnum euntibus commoditatem omnem exhibet. Ultima tandemcuiä Carinthiae Provincia Carin- thiacsnomenimpofitum, ac meridiemverfus «dificataeft, quidquid ex Styria, Carinthia, Carniolia, ltalia, 6 cc. Viennam devehitur fuo, franfitu recipit; Caeteröm ne qua vi, aut frau«. de per aliquamharum hofti aditus pateat, fo-

lertibus vigiliiSj qüaein horaS fingulas militibui aliiS) ac aliis tarn diebus quam no&ibus fibi fuccedentibus renovantur, vigilantibus circum per moenia cuftodibus, ftatutis claudendi, apc- ricndique pro temporis diverlitate temporibus, providä Centurionum, aliorumque, quibus iiv cumbit officialium curä, & tandem paternä il- lius fine quo vigilatur fruftra» Numinis videli- cec Ibllicitudine, & providentiä fuperabundd
E rohibetür; quem tarnen in finem, quod ad unc titulum referendum judicavi, amplifiima iplainUrbe, praeter copiofamilicum recepta- cula 3. funt ere&a armamentaria, quorum vel unum Caelareum ad 30000. Cataphratturä fer- reäarmare» pluresmultö fclopis, haftis, enfi- bus, bipennibus aliöqüe militari apparacu, tarn contra hoftiles infultus, quam apertis in certa- minibus poteft munire ita, ut formidandum ho- ftibus exercitum ex hoc uno velut ex equo Trojano poflic educere, qui innumeris tarn mino- rum fcloporum, quam tormentorum Mortario- rum) aliarümque aenearum fiftularum impetac inimicas vires viribus, cladibus labefa&et. Alterum itidem Caelareum Arfenale di&um na- ves varias continet, quibus fi opus foret per Canalem ex Danubio ad moenia introdu&um erumpere milites, hoftesque tarn terra, quam aqua aggredi valerent. Tertium armamenta- rium Civitatis proprium, & ob id civicum ap- pellatum non procul ä domo Profefla, praeter magnam tormentorum, & morcariorum co-
piam

piaminnutneram aliorum armorum habet mul- titudinem, quae multamillia hoftibus ob/icere poteft intuitu folo formidandorum, uc vel itä prodigii loco habenda fit Civitasafforis tarn bene munita, intus armis, & bellico apparatu, qualem juftus eciam &ad ioo.vel plura millia excurrens non expleac exercitus, tarn abundanter provila.
TITULllS III. .
Interna Urbb conßitutio Templo-
rum atdifida , & quid in iis vtdendum.
T Anta fuit apud Ethnicos , & Barbaros a?quö ac Chriftianx tidei Cultores in Deum Superosque pietas, ut nullam fe- tb gentetn reperias, quae non Deos fuos, & quae a majoribus noftris accepic Numina anguftis templorum ftruäuris duxerit efle celebranda, hinc tot per Orbem üniverfum fplendidae, ac a fola magniticentia fua, & fumptibus notae po- fteritatimoles, quas immenfispropdthelauris Sefoftris in ALgypco, Semiramis Babylone, Delphis Agamedes, & Trophonius, Romulus, Nu- ma, Ancus Marcius, Tarquinus, & aliiRomse Amazones, uc volunt Solinus, & Mela, vel uc Paufanias, Grxfus Ephefiis, aMque aliis in locis extruxerant: hinc noftro adhuc a?vo coc Hupen«

penda mundo Tpe&acula, quotä fumrnis Pon«
1 tiftcibus, Coronacis verr icibus, fidei Catholic« firmis praefidiis, veri Dei gloriseque divinae Ze-
I isäliberalitateproftant monumenta.
iqua tempora, praecereo Felices, Pa- i larios, Symachos, Bonifacios, a I i6s- fiae Paftores, fileoConftantinos, He- iftinianos,Ba(ilios, Clodovaeos, Danota äpiecate pofteris nomina, lon- egionibus petita: Auftriac« Domüs per Urbem Deo, Divisque ere&a untur Religionem, eamque vel mu- e fufficienter depraed^canr, actinnien- 5anis ad ultimam ufque Thülen unä Urbis noftrae provehuncgloriam, & m. Ec uc templis Ulis quibus ob juris- , quam habent, primas deferre opor- s praecipuas conccdamus, 4. nume- ochiales per Urbem Ecclefi«: S. Ste- hedralis, ad gradus B. V. ad S.Mi- k ad Scotenfes: inhis paftoralia exer- mia,& tamvivis, quain mortuis ex ijusvis jure, & munere fubvenitur. a dignitace omnium reliquorum eft lisS. Stephani Ecclefia, qu« uc referc 001140. in honorem omnium SS. ab rimo Auftri« DuceS.Leopold! Filio parvum prius, & anguftum extra Ci- enia tempellum erar, quod Rudoi- inno 1560. poftquam jam 20. annis 10 viddicu 1340. äRemberco Pafl'a-
vien-

Vienfium fcpifcopo Dominica in albis, quödifc ctiam quot annis templi illius celebrarur_3 dedicatio i in honorem S. Proto* Marty ris Stephani folemni ritu eil confecratum> in Cathe- dralem evexit Ecclefiam, arcübu-* fornicibas, lemnifcis, ac turris fundamento po(ko magis exornavit, Praepofitö, & 24.Canonicis, qüibus fufficientesprodecoreprovencusaddidit, illu* ürius, & fpiendidius reddidit,aceffcCit, quam turrim deinde pro pietate fua Albertus IIL & tandem Albertus 1 V> «dili Antonio Pilgraben anno 14OÖ. abfolvit>&ampltndine,elegamiä, fortitudine , altitudine ad eam redegic Maje- ftatem» ut inter primaria monumcnca receta- ieri) & ut cum Lazio loquar Orbis miraculiS adnumerari mereatun Templum hoc mol« fua auguftum eil> acomnia rehqua Urbis aedi- ficia fuperfcendit) lapidibusquadrisforinfecusj' sedificatum»co&is lateribus* coloris diverli>,, qui fole fplendente ita lucem retundunt » ut 1 ' oculos etiam ä longä intuentium fuIgore fuo perftringant totalicer tedum: Altaria nume- rat 35. Organa 5. inlaticudine pedesordinariOs| compleditur76. inlongitudine 120. memora-i hilia» quorum quxpiam fuo dicentut loco mul* ta con tinet. Turres habet binas 34» Orgyis a feinvicemdiftantes, quarum altera 460, & di- midium pedem, uti exdimenfione Nicolai Rof- fytkO) qui eam confcendit* &ftellamcumlui na ex eadem depofuit, habetur, alta eft» mole$ certö tanta» qu» & alpe&u jucunda, & magni-j
ficen*

fecehtiä fuä excellens eft. Altkra adhuc impcr- reda ac ab Alberto V. anno 1412. inchoata* lua'mad perfedionemob artiticis, qui <eaih in- teperat* mortem praeniaturam, ac fui Magiftri aftu , ut ferunc, pofitisquibusdam,quafi mufci- pillis, procuratahi, deduci non potUit, qtiamvis adannumüfque I507. farpius id fuerit atcenta- tu®. Continet hzc Campanam majorertvquac ä püella io.circiterannorum per quoddam adid fadupi inftrumentum, quod adhuc hodie in» trateäum Tempi i aflervatür, attrada fuic, licet camparia 202. Centenarios, & 5. iibtas fuo pöndere contineat.
Secunda Ecclefiaad S. Michaelcm dida^änte an0S4oo.circiter ä pia quadafla dominaaedifica* ta, ob rpecialem qUo in S. Miehaeiem ferebatur affedum,prim 5 a RudolphollL& OttoheL AU * berti priirii tilirs ad Chorum uft)üe prolongata, . & Parochiali jure donatafuit: addidit poftei ' Chorum anno 13^0. Albertus II. Ferdinandus ll.eäm RR» PP.Clericis Regularibus S. Pauli» vulgö Barhabitis vi Jüris Patrönatüs unä fcüih privilegiis omnibus,& Jurisdidiobe Parochiali, quarh ad annttm ufq;i626.Prfcsbytferi farcülarcs adminiftraverant,confignavit,üti Marmor,quo ln fignum gratitudibis hsec leguntut ihfculpta » in choro pofitum därd exhibet*
Tertia eil £cclcfia,& Monafterium infigöe ad Scotenfes didum , ac ab Henrico I.qüeiti ctiam polt mortem fuorecepit gremio, 1150* in commpdutn peregrinantium in ctrratft Mn 4 fi dam

dam Scotorum aedificata , ac poftea anno 1158. in Abbatiam, & Parochiam redada.
Quarta Ecclefia Parochialigaudens Juris« didionea PaiTavienfiumquodam Epifcopo anno 1154« ardificataeft, 6c ä gradibus B. V. no- men accepit, fubjeda eit haec Dicecefi Pafta- vienfi, proprio gaudet di (tri du, 6c Epifcopi Pailavienlis qui ibi refidet, officiali.
Numerac autem Vienenfis Civitas praeter Ecclefias praefatas adhuc alias quam plurimas, quas inter ob vetuftatem,fuam prar reliquis me« morandae videntur binar. S.videlicet Ruperti,öc Apoftolorum Principis Petri in medio Urbis fi- ta.llla ano Chrifti 640. ä Gudibaldo,6cCilarico Presby teris in honorem S.Ruperti extruda,omni um Viennenfium prima habetur, 6c antiquif- J lima,Lazius tarnen 1.2. Chron. Vien. c.2. ex I Hirt. vit. S.Severini binas alias,unam S.Joannis ; Baptiftae, alteram SS. Martyrum Gervafii, 6c • Protafii anno Chrifti 470. eredas fuifle memo- rat, locum tarnen ubi fteterint, aut quando de« fecerint,nonrecenfet. Ifta verö ä Carolo Ma- jj gno anno poft Chriftum natum 882. ereda, prima Urbis hujus Parochia fuit denominata: digna utraque, ut in fuae vetuftatis nobilitatc confervetur ulterius.
Alias quod attinet Regularium Ecclefias, quar plurimae funt, 6c florentillimar, eum ferva- bimus ordinem, ut inprimis virorum, poftea fa- crataruta Deo mulierum ordioe Alphabetico
bre*

breviflimo, quo poterimus,calamo mentionem faciamus.
S. Annae nuncTemplum &Domus proba- tionisTyronum Soc.Jesuiii agnominelibipla- tea ad latus Carinthiacas litum, priusangudmn Sacellumdomui annexutn erat, a Domina qua* piamanno 1320. in beneficium Peregrinorum sedificatum: habitärunt in ea primö Societatis PP. Viennam ä Ferdinando 1. Romanorum Rege vocati anno i55i.Poltquam verö an. 1554* PP* Carmelicarum Monafterium, ubi nunc Domas Profeda eft,eisdem craditum fuit, Sacel- lum hoc, & domus in ufum Equedris Ordinis S. Stephani cedit tarn diu, d(*iec 1626» pro commutacione Seminarii ( erat hoc Domus illa, quam nunc Legat! Pontificii incolunt) denuö in PP. Societatis poteftatem traditum, & pro Novitiis probandis aptd aedificatum fuit, uti adhuc hodie videtur.
S. Augudini Ecclefia Ottonem nominis hujus primum, fundatorem agnofcic, qui illam anno 1339. inchoavic, adjundtum fuit podea a Friderico Pulchro Romanorum Imperatoren Monafterium ceiebre, quod acciti ex locoquo- dam fuburbano prater dido, ubi prius habita- verant, RR. PP. Ordinis S. Augudini Difcalcea- ti, fecundüm Ordinis fui confuetudinem ardifi- cärunt, quia verö Templum hocAulae ip(i cd contiauum, in Templum Aulicum ele&um ed.
RR. PP. Ord» S. Francifci Minor. Tera- plutn S.Crucis, & Conventum habent penes B 2 do*

domüm Provinciae Statibus deputatam, his Fri- dericus II. Dux Auftrias anno I224.$acellum cum habicatione conceflic, quibus Occocarus Bohemi* Rex pro majori aedificio fundamenta »ofuic, Sc Templum ä S. Cruce nominare vo- uic, polt moi cem cor illius hic depofi tum quief- >| cit, Sc ä Bianca Rudolphi III. Ducis Conjuge, ac | Elifabetha Friderici III. Romanorum Regis
j Con forte opus cot um eit abfolucum.
I S. Dorotheas Templum, 8c Canonia ab Al-
[ berto II. Auftrias ArchiduceinchoataäRudol-
I pho IV. in honorem S. Dorotheas anno 1360. t abfoluca fuit: Manfit 54. annis fub adminiltra- 1 tione Presbyt%rorum laccularium tanquaiii jpri*
| vatum beneficium, donec vocads ex &urn;
ftein RR. DD.Canonicis Regularibus S.Aug*
I Sc in debicam formam redigeretur, Sc in Cano*
I niam formarecur, anno videlicet 1414. ä R. D. Andrea Planck Parocho in Goes.
S. Francifci Templum Sc Monafterium ä i Matthia Rom. Imp. Sc Anna Conjuge ejufdem | in ipfa Civicate ad novum forum, inquo polt ■ mortem eorum Corpora guielcerent > R R. PP.
, Capuciniseltdecrecum, fed primo polt utrius- que obicum anno videlicet 1631. perfettum fuit. Aflervatur hic Thefaurus ab eadem pien- tilfima Domina Templohuic deltinatus, Sc ob eximias Sanftorum reliquias ver£ pretiofus. Corpora Defun&orum an. 1633. ä Monalterio • Regio, ubi depolita erant, huc lolennitcr trans-
; lau Tunt, ubi etiara ad prasfeas tempus defun-

da Archiducum Auftrias corporajfepeliri con- fueverunt.
Tempiuni, fc Monafterium RR. PP. Ord. S. Francifci ad S. Hieronymum diäum, ä Domino Conrado Holzer« IIrbis hujus Confule in commodum poenicentium mulierum fub D. HieronymiPacrocinioexcru&um fair. Cum verö foeminarum lftarum numerus indies de- Qrefcetet, & ad unam omnes morerentur, Co* pia vero Patrum augeretur quocidie ita« ut_» Tempftm, 8 c habicatio ad S. Rupertum, ubi Drius habitavcrant, eos vix caperet, circa an- num 1589.. ad locum iftum func translati.
Mpnafterium, & Templum ad S. Mariam Rorundam diäum RR. PP. ex Ordine S. Domi- nici » quod£regioneCollegiifit;umeft; primö a Leopoldo V.'Auftriac Duce anno. 1190. uti ieferc Lazius 2,Chron. Vien. c. 2. poftquam fcx Afia. Vi&oj-iis, & fpoliis hoftibus creptis cla- lus* &Richardj Regis Anglix mul&ä infigni- kejt fait ditacus fub aufpicio, & favore Beaufli- Inie yirginis in.ufum Templaciorum credum Iwit, quibus expulßs.Leopoldus VIII. Archi- Dux Auftriae PP. Praedicacoribus hujus Vene- rabilis Ordinis conceflic anno.1325.,
Beatiffimx Virginis, 8 c SS. Ignatii 8 c Xa- hferii Templum cum Collegio PP. Soc. Jesu Fer- dinando II. gloriofe memorix in acceptis refe- *unt, qui illud ex fpecialifavore» quo minimam htne Societarem (emper eft profecutus, anno ’B 3 1628.

l628.aedificavit: plura de hoc titulo Umver- fitas.
v . Profeflfa Damus PP. Societatis Jesu , & ! Tempi u m, quod adhuc nomen ab anciqua Du- i cum Auftriae aulasTervat» priüs PP,. Örd. de j roonte Carmelo Coenobium erat, anno.verö ] 1554. äFerdinando I. Romanorum Rege, uc \ fupra diäum eit illis benevole confignarura eft*. unäeum quibusdam domibus» etiamiU^quam | nunc Apoftolici Nuntii incoiunt, in quibus prae-. ter Gymnafium tune temporis ere&um ,^Con- vi£tum> & Seminarium Studiofe Juventutii idoneumhabebant, donec ob copiam affluen-, tium Difcipulorum Ferdiqandqs il. Romanorum Imperator fpecialis Srudiorum Faucor_* Collegium fundavit, Scholas ampliores aedifi- cavit y & Univerfitatis corpori caqquam ycra membra foejavit.
Templa» & MonafteriaPEO facrarum Vir- g.inumrecenfet fua incer moenia Urbs noftra 7.
Templum, & Monafterium ad SS. Ange- los vulgö Regium ab Elifabetha Caroli IX. Gal- liarum Regis uxore circa annura 158?. (empta ob id ä Carolo Antonio Archiduce Fratre fuo Aula ex qua Monafterium illud conftrueretur ) «dificatum eft, & advocatis Monactuo Qrdinis S Claras Monialibustraditum, cum quibus & illa potiflimam vit® transegic partem& anno 1592. relictis non mediocribus pietatis, & fan* äitatisfu* aigumentisex^vita difeedens, öne

) pompa ulla, ud defideravit, ante fummurö alta- I re fepulca eft.
Alterum S. Clara adportam coeli di&um, anno 1267. ä M. Gerhardo Parocho Viennen« i (linUfurnlacrarum Virginuna Ord. Pramönft.
I primilus fundacumi fedcrefcente numero per- ! fonarum ab Agnete Ayftriae Duce poftea An- ■ dreae RegisHungaria?conjugeanno 1331.3m- pjius a f undamento ere&um, 5 c debids pro ven- ’ tibus fuic inftru&um. Verüm cum diuturnita- i ;e temporis, & mala adminiftratione deficeret,
| & Copia Monialium minueretur, refidux in J Monalterium quoddam Regni Hungarix miffx 1 funt, & ab Eminentifltmo Cardinale Clefelio ^ S.Auguftini Canon; ifx reguläres per BnHam Pontiftciam incroduiäx.
S.Jacobi Ecclefia, anno 1113«^ Leopol- do V. Marchjone S. Ceopoldi Filio xdiftcari j caepca» qui ex occafione fculptaepuiusdam ima*
1 ginis S, Jacobi (videtur ea adhuc hodie ipfoin I Templofupra portam qua in Monafteriuri) in* tratur) quod ad fe,dum prop£ Viennam torren- tem ambularec, ab aqua dcrerri ad verteratj ho- nori S. hq/us Apoftoli confecravit. Nondum tempeljum hoc Urbis moqniis inclufum erat > nec in ufuin Deo lacrarum Vitginum exftru- &um, dum exCarinthiaveniunt pix Matro- nx, qux zelo pietatis & religionis permotx, Ecclefiam aiixerunp,& Monafteriö, in quo & ip- fx Deo viverent»adjecerunt. H Cum ver6 de fqcr ma inftituti Religion eflent anxix, appai^cnte B 4' Üiis

fllis in forpno S Auguftinaej usdem regulas fun| (ecutx. Proventus plpres addiderunt Domini quidarn nobiles cx Carinthia de Careit appek feti.
Monaftermm Jofephj ad libros ob do- tnumquandam, qu?e in xdificii ufumcoeaipca fuit,didum, ab.Eleqnora Ferdinandi Il.uxore, fundacum eft, Lapidp fundamental! ab eadem 9.D.1 633. 22.Qdobr.jLn prxfentia Auguftiflimi f< & Ärchiducum polito, lncolunt; Monafterium ho.c Virgines refigiofe, Ord-BeaciffirnjeVirgk j pisde Monte Carmelo,, quarum binae Genua, I & exImperiogConventu Iqteramenfi funt ad- yocacx. Locupktavitinterreljqua Templum, hoc proprio fuo corpore Auguftifljma, quodin- fta fymmain Aram fepeljri defideravit.
Ad S* kaurentium Templum eft, 5 c Ca- lionia nunc facrarum Virgin um. fub Regula S.Auguftini viventiums Ecci,efiahacc ab.Occo- |ie I. Mirabili dido, 5 c Friderico III. duorum Auftrix Ducum fuam ducit originem, hi illam anno, ig^. acdificätunt^ & Monialibusquibus- dam affignärunt. A quibus, ubidefundx funt ne vacuus. locus {elinquerecur^advocatx, 5£ |ocq Urb,i vicino Prater did;o , ubi parvam, habebanc Ecclefiamj Cgnopiflae R,eg. Ord. S. Aug. fucceflerunt, habenf ex adhuc hodiefun- dpm aliquem in prxfato Ipco poiitum.,
Eiusdem Qrdinis pix Virgines degunt in, Monafterio S. Nicolai. Etat tempellum hoc & habit^tio anqexa, prmiaoce Urbismpenia in'

pfumpuerorum^ quifinekgitimopatre na fee* i;encur, aedificatum, dein ä PP» Ordinis S. Fran- c^ci. Itridio.ris obfervantiae inhabitatum, poft« quam verö hi in MonafteriumS.Hieronvmifue- re incroduäi, ä Ferd.. II. fuafii Annas Eleonora: Qonjugisejusdem San&imoniales Ord. S. Cla- rae Pofonio advocatae, illud obcinuerunt , qu* anno 1651. aediftciummajus fibi exftruxerunt.
Int). Joannis platea feptimum eil Mona- fterium Religiofarum l ürginum S. Urfulz,quas. Eleonora Ferd., 111 . tewli. Cpnlörs Lutetiis ac- cerßvit, quae coemptis aliquot.domibus Anno ^öy^. Tempium & Monafterium in honorem fuac Pacronae, ä qua nomen acceperant, erexe- runt. ' v '
Prater di&as funt Ecclefise adhuc alias multx per Urbemdjfperfat, quarum alias fepa- ratas, alias domibus.aliis funt annexaequas ad ^itulumjftum referre 1 6c ne nimium in longum. excurrat, brevi perftringere calamo placuic.
Hofpiule Civicum ä Leopoldo, VII. anno. 1230» ante portam, Capnthiacarn inhonorem S. Spirküs pjrius aedificatum^ annoverb 1529. a Soiymanno.Xurcarum Imperatore Viennam obGdente dirutum fuit, unde i^o.a Magiftra* tucivico, confentience Ferd. I. Rom. lmpera* toreSandimonialium, defertum Monafterium adS.Claram, quod adhuc in hodiernum diem, incoluntj inquoetiurmOrphani, Scdereli&i ä, parentibus pueri fuftentantur, &inftruuntur, ^is cqnceflum fuic*. Aluntur hoc ex loco( uc
B S 4U

]f dirunt) perfonac ferS 3000. eftque non tarn ad
I? fuftentationem pauperum quam fplendorem
!s fumptuofisproventibus,&bo.nis ditatun». Eft
jr & ali^d Hoipical^ Caefareum didum, pen.es do-
* mum Provincialem Auftria? inferioris Statibus
; depucatam, ubi & facellum proprium habent. 1 | S. Joannis Bapciftajin platea Carinchiaca |
1 Equitum MeHcenliumäS.Severino anteanpos !
* ckciter odingentos exftrudumdicicvir, quod
* tarnen vix cohaeret, cum Lazio Teile S, Seve^
| rinus/amanno48i.8. J# moycuus fueric. Cre T
i dibihus igitur eft Sevqrmum, ut idem J-azius
l Kb. 2. cap. 2_ex vita S. Severini oftendic, jam
] anno 470. illud xdihcäfle, adeöque primum f
ü omnium Viennenlis llrbis hoc efle Tqm-
peljum.
Ü ' ln Caemeterio S. Stephani duo magna, re- periunturTempla, unum S. Mariae Magdalenas 1 aedieatum, de cujus origine, & fundatore non reper i) alter um 3 - Catharinae anno 1214. ä Me- negaldo. Paflavienlium Epifcopp, uti pidura 1 - quaedam in ipfo Sapeilo exians probat, aediti-
cacum. ^
Privata SaceHa numerantur permulu. In
* Aula Caefarea, Regia, Öt Ärchiducali triaaiver- fapro.au!« cu/usquecommoditate, &magni- ficentia inftruda,
1 Sandi Andre«, in Aula Epifcopali.
jj S. Barbar« in Cxfareo Soc. Jesu Convido-
»j cum Coilegio , quod anno 1652, de novo ex- ftrqdum, & audum fuit.
‘ ".. IA
t

In platea Breineriana aliud S., Barbar« k Domino HafFner Celli Regiminis Caoccllario zdificatum.
$. Bernardi in Aula S. Crucis.
SS. Trinitatis in aula Laziana ä Ducibus Aull rix, & di vite Viennenü Cive Zinck nomine tundacura.
S. Elifabeth* in domo-Equitum Ord. Teu* toniciaS.Sevcrinoexftcuäum.
S. Georgii in aula Freyfingeriana.
Ad Aureum Cervum penes rubramTur«* : rim Beatiflimae Virginis anno iöyo. ä Domino Odayiano Lumago interiori&Senatüs civiclfe- natore zdificarum.
D. Ivonis in platea Scholaftica facultati I Juridic* deputatum.
In domo Principis de Liechtenftein.
S. Nicolai in aula Seizeriana.
SS. Petri Sc Pauli in aureo.Monte* qua in i domofundatio eit ftudioforum Pauperum, ex Omnibus ckftibus colledorum* olim ereda, cujus cura Dodori Medicinae cuipiam eft de- mandata.
SS. Philippi Sc Jacob! in aula Colonienfi fumptibus hujatis Civis a cognomine Gundla- cherexftrudo»
Ad Curiam Sacellum reperitur ab Ottho- ncdeETeuburg Nobili Equiteprimüm in honorem Magnse Matris anno 1282» eredum; deindefub ticulo Saivatoris, quod nomen ad- huc retinet, benedidura, Sc ab eodem poft obi-
tum

tumfuum.MagiftratuiCivicO una cum domo, quat tum temporis una ex fplendidiffimis erat, | per teftamentum legatum.
Non procul ä domo Profefla Soc. Jesu, do- mus eft ab aureo ferpente nuncupata, hiefa- cellum ercQum eft B. Stanislai Koftkac Soc. Jesu in illo Cubiculo, in quo, dumadhuc Juvcnis degeret» in gravi infirmitate a Beaciffima Vir- gine divinum, Pufionem in brachjiageftante,
S. Barbara Virgine morientium Patronä yifica^ tuseit, & ab Angelicismanibus SS,Euchariftix Sacrameptum recepit, uti in vita ejusdemlegu tur; in cujus venerationem indultum eft quoc annis i^.Novembris, quem in diem fcftuni iU lius translatumeft, cuivis inibi Sacra celebra-, re,quae cciam magna incopiadicuptur^
In aula quadarn vulgö (Sunbtlfjoflf S-. Thomas exftat facratum Sacellum.
Inplacea Preineriana (ita domus Comi- tumde Trautlbn Sacellum habet raris, & lele- ftisSS. reliquiispretiofum, utipluribus tit.(j<K xfphjUcium^ s
A regione Portas Cceli in,domo. Juftiti« pro reis, & judicisfientcntilex-. tremo fupplicio afficiendis..
S. Martini ad novam Portam in 0tOcf^
jEdificatum eft etiam ante annos aliquot Sacellum parvum in armamentario Casfareo non procul ä, Porta Stubenfi , necdumcamen, benediäum.
Et

Ec haec funt Templa, & Sacella magisob- via, aliisque tioca, plura reperies, quae in pri- vatis Dominorum aedibus pro cujusvis pietace, & laudabiii religio ne funt excültä, quas licet non mediocriter Viennenfis Urbis augerenc gloriam , ne nimiüm prolixi (imus, ömitti*
| mus ad alia Viennse decöra piogreflurh
§ IL
T lrulum huncduas in partes dividimus, ne ledori longitudine mokfliam cicamus, re- ^enfuimus breviflimoquancum potuimiiscala« mo Templorum aedificia, & memoravimus po- tiüs,quam defcripfimus: reftat ut Laconice qu« in tituli fronte promifimüs fpedatu digna, quoc ; quotreperirenobis fasfuit,percurramus. Etuc denuö ä Principe S. Stephani Templo fumamus imcium , plurimas ibi antiquitates , cjuiii tot rrtemorabilia, quotantiqua monumenca, repc- ries*
A fummaTempii Ara incipimus, quacer albo, & nigro Polonico marmore artihciosd elaborata, anno 1640. incepta 16 47. abfoluta 25497* florenorum impendio dl ereda, conti- | nec ingentem ex (lanno laminam pretio 522.. &dimidii florenorum fufam, fupraquamarci- fice penicillo S. Stephanus Proto- Martyr eft depidus, folucis ob id 1218. Horen. ÖC quoti- diano tempore laboris vidu , aliöque decente honorario* Tabernaculum (uc vocanc lapi*
de

de pretiofo excifiifn, ac Palermo addu&um) 7765.00^0. foiucum dicitur, quaeomniaCel« (ilfimi IVincipis, 6c Ecclefi* hujus tum tempo- ris Epifcopi Philippi Friderici & Comicibus de Breuner mumficentiae adfcribuncur.
In ipfo Templi pavimento duo ex rubro j marmore albo dirtinCii, quadraci reperiuntur ! lapides, intra quos Crypta Rudolphi IV. 6c , fucceflorum ex Domo Auftriaca, ad quam per i gradus aliquot defcenditur) videri poceft: ja- j cenc hic Rudolphus in medio > Albertus III» jj cum trica ad lzvam, Georgius, Albertus IV. patiens>& Wilhelmus Archiduces omnes pelle bovina contedi .• fuis verö ciftis feparati Leopoldus Superbus didus: Albertus VI. pro- digus nuncupatus, 6c Archiduces Maximlliani II. Rom. Imp. filii. Ab obitu verö Ferd. IV. ad Cryptam hanc fola inteftina defundorum ex Auftriacis cuprea in Cifta addito eorum nomine imponuntur.
Ad Altaris majoris Beatilfima? Virginis cornuEpiftolareMaufolaeum Alberti» quod fi- lio fuo Friderico IV. qui 15-. statis, Chrifti verö 136 r. anno vivis exceflu, fplendidum, & fump- tuofum videtur.
Hoc * tarnen Majeftatefuä, 6c fplendore multüm fuperaturab illd, in quod Fridericus Rom. Imp. quiidprofeerigimandavic, pofitus eft: videri poteft prope altare majus Ccenx Domini, pretiumejusdemut fertur 40000. aureo- rum exccdit.

Plüra monümehta & futoptibus, & anti- quitatecelebria in omnibus paflim parietis, 8c angulorum partibus curiofus indagator reperiet.
Intra Templi portam dextrorrüm, per_s quam ad zditui domum viaducit, albus lapis» quem inter, 8c murum plurimz funt SS. vene- randz reliquiz, haec infculpta charaäerevctu- fto referc verba: Hic eß lapis fuper quem effufus eft fauguis ex ferratione tibiarum S. Colomanni Martjris , quem huc coUocavit läuft ris Dommus Rndolphus IK Dux Auftritt*
Lapidea in CGemecerio Cathedra , ex qua S. Capiftranus Ord. S. Franc, adpopulum circa annum 1452. fzpiüs latino idiomate verba fe- citfita tarnen, uteciamab ignaris latinzlinguz raro prodigiointelligeretur, etiam hodiedum exftat.
Sunt &alia tum intra, tum extra Templi fepta quam plurima, quz brevitati confulentes omiteimus, eaenim Erudicionis, auc antiqui- tatis amans facild reperiet.
Nec lilentio prztereunda funt quz in Templo RR. PP. Minorum S. Francifci haben- tur. Pendet hic crucifixi Salvatoris fuper__« pannum rubrum imago pretiofis Chrifti Domini reliquiis locuples, continet enim S. Crucis, lancez, coronz fpinez parciculas, uci & por- tionem quandam devirga prodigiofa Aaroms: ifcenderat Crux hzc, unde, auequo ex loco ■guoratur 1 adyerfo Danubio, 8c domuiad au-
reum

r
4
*1
i»
■
reum agnellum didae, fpont& ful ita firmitel adhxfit, ut ä nemine avelli potuerit, quöadus- que toto äClero foleftniter ad S. Stephani Eo clefiamfuetitdeportata, fed& hinc virtutein- vilibili, atque ad tum, quo nunc pendec locuiii translatä fuit.
Non minus prodi giofum eft foramen il- lud) feu hiacusad rtnem ambitös', quem a crucc -vocanc , per quem Infernale fpiritus 7. die uni confecratashoftiasper contemptum irreveren- ter fumentettvexcepto prius ab indigno corpore (ftätim enitn vkä Hindus eft) pane angelico, prxfentC xdituoabripui't* &ufquehodieaper- tum reliquit-.
Libcralitäte fexcellentiflimä! Com. Mar« fearethx deStracman impendio aliquot millium noreftorürt facri gradus-, üti Romx habetitur Sandorumreliquusprecioli, perquosobreve- rentiam folum de genibüs homines afcendunt, comparaci, acTemplo huic dönati fünt;
Altar6 S. Michaelis Inno 1698 .1 qüadaiti Matrona fumptibus aliquot millium Rhenen« fium exllfüdum;
In templo aulico RR*. PP. Ord. S. Augufti* ni prinias obdnet facellum Lauretanüm ipfo in templö ad nörmam verx Lauretanx Dömäs exitrudum, ßccratibus, ac lampadibus argen- teis locuples, quöddevotioniscaufa inDivanfl Virginem ingens quotidie hominum copia in* vifit.
Neque

"s;
Neque caret laude fua mortuorum faeeU lum> quod ^ dextris Templi com putando ab in» troitü fe objicit* femper quidem» maxime tarnen die Commemorationis fidehum defun&o- tum, lampadibus, 6c luminaribus (plendidum.
Erigituretiam qüocannis in Quadragefi* ma, Öccemenis aliquot Candelis, 6tLampadi- bu* augufte exornatuf ara major tribus ultimis tjuadragelimae fabbathis , ob ttiagnificentiam (uam fplendor vifu digmflimus* cui ctiamtiulla- tenuseeduntdignaC*laremonumenta,Caftra doloris vulgbnuncupata, quae in medio templi hu/Us> quöties cX Domo Auftriaca abquis vitä defiingitur,eum ardficiofis Epitaphiis, Symbo- lis, Infcriptionibus, & argentaria per Oyrum difpofita ingentibus expenfis eriguntur.
Solent edam ad Cryptam fpecialem depo- ni defun&orum ex hac Äuftriaca Domo, corda> quae argenteis inclufc vafculisaMytracis capi» tibus adlocum deftinatum deportantur*
Plura, 6c in his, 6c in aliis per Urbem > 6c extra eandem difpoGtistemplis, 6c facellis Honoris Viennenfis argumenta reperiuntur, quar> ne terminum noftrum libelli excedamus, 6c in Volumen juftum excurramus, praetermitrenda cenfuimus,breviter folüm Monalteria,& Tem- pla in Suburbiis> quae ad Viennenfem pertinent gloriam > cum eorundem quotquot accepimus Fundatoribus, enarraturi.
Et ut ä Leopoldina initium fumamus, habet hacc Parochialem propriam Eccleliam> quae C 'ab

, >1
I »r
i
tu
»•
I
i
i
tj
I
ab Auguftiflimo Imperatorc Leopoldo I. anno 1670. in honorem S. Leopoldi eversä hincju- daicä perfidiä&Synagogä, quam hoc in loco fibiexftruxerant, melius aedificata fuit, habet Ecclefia haec coemeterium fuum pro mortuis, Parochum cum binis Sacellanis, qui remdivi- nam peraganc.
Monafteria quoque hoc in Suburbio repe« riuntur bina, unum RR. PP. B. V. de Mont« - Carmelo Difcalceatorum, ä Ferd.ll. pias Memo- riasRom. Imperat.ob recuperatam ope cujus« dam Religiofi V iri Ordinis ejusdem anno 1620 adPragam in albo Monte de Comite Palatino Friderico Vidoriam, eredum.
Alcerum FF. Mifericordiae ex ordine B Joannis Dei, quorum templum>& Monafteriun i n honorem S. Joannis Baptiftas facratum ä Mat* thia Rom. Imp. primö xdificatum, poftquaifl ■ autem anno 1652. in cineres ab incendio reda* dum fuit, ä Ferdinando 111 . Gloriofe memori* Jtnperatore Religiofi hi fubfidiispecuniariisad reparandum aedificium funtadjuti; ut tarnen opus lurgeret fplendidius, infiftcns Ferdinand! vcltigiis Auguftiflimus Imperator LeopolduSi fpatium iis pro Monafterio non folüm auxiti fed infuper pretiofis reliquiis, Brachio videlicet B. Joannis de Deofibiex HifpaniafubmilTo, lo- cupletavir.
Suburbium alterum Roflovia didum—J unumnumerat RR. PP.Servorum B. V.Tcm* plum, & Coenobium, quod anno 1639. (h° c
enim

fnim tempore Patres ifti Viennam venerant) igneis adhuc trabibus compa&um Sacellum eiac > donec ab O&avio Piccolomini Amalphi- ano Duce anno 1651. ftftoS. Martini die präsente Ferdinando 111 . 5 c Eleooora Rom. Impera- trice, nec nonFerd. IV. & Leopoldo nunc re-
I nante AuguftHTimo Imperatore primus fun- amentalis lapis pofitus , ,6c tarn ab eodem, uam Reverendimmo D. Elia Scheller, nec non )ive quodam Viennenfi, cui Joanni Thurrino- len, «dificatum, 6c cur (u temporis ad eam, quä unc gaudec elegantiam eß eveÜum.
ln platea picarum dida venußa vifiturFa- rica RR. PP. SS. Trinitatis de Redemptione l^aptivorumTempluiu, 6c Monaßerium, quod exangußoquopiam facello contribuente adid Auguftiflimo Imperatore Leopoldo Ipatio am« jplo, 6c domo quapiam anno 16 95'. quo die ipfa [Sacra Cacfarea Majeßas primum pro canto opc- Ire terrae mandavit lapidem in Augußammolem lexfurgere coepic.
j Ante plateam hanc Temphrm* 6c Monafterium eß RR. PP. Ord. S. Benedidi de Refor. quod anno 1639. ä felicis recordationis Ferdinando 11 . Rom. Imp. in honorem Magna: Ma- tris de Monte ferrato aedificatura fuit , quia u« men obfidionis ViennenGs tempore dcletum eß, nunc denuo exbußo fuo erigi ccopcum eft.
Ad S. lldalricum praeter Ecclefiam Paro- chialem, RR. PP. Ord, S. Franciici ßridioris obfervanti* Templum cum Cacoobio fc viden- C a ' . dun»

dumob|idt: Hoc anno 1600. (eo videlicet anno quoViennam adveneranc) ä quopiam Domino Barone de Molar fundatum, & aedifica- tum eft. Hi Patres deinde ipfam in Urbem ad- mifli, & Templo, ac Monafterio eleganti funt inftrli&i.
ln Suburbiis Jofephinis RR. PP. Piarum Scholarum Templum, & Collegium poffident, hoc anno 1698. 2. Sepcembris ex fiindamento erigi coeptum, & ab Auguftillima manu fundamental! iapide decoratum.
In fofla Argillacea (Xdtm0fciteben)Tem- plum eft, & refidentia ut vocantRR.PP. Cleri- corumRegularium S. Pauli,quosvulgöBarna- bitas appellant: Templum hoc ä Beatiflima_j Auxiliatrice Virgine nomen accepit, quod qui- dem antea anguftum, nunc verö multorum li- beralitate, & fpecialiter Celfiflimi Principis Pauli Efterhazy Hungari® Palatini, qui fum- mam Templi aram fumptibus multis conftrui fecit, ampliatum, &ornatum: exercentur in Templo hoc Parochialia munia, unde & Coe- meterium proprium habent adnexum.
In eodem Suburbio celebre eft Monafte- rium, S. Jofephi RR. PP. B. V. de monte Car- melo Calceatorum. His anno 1360. Rudol- phusIV. Auftriae DuxAulam propriam confi- gnavit»Templum, &Monafterium exftruxit» quod etiam ducentis & ofto annis incoluerant 1 verüm ubi ob graflantes haerefes, aliasque tem- porum Yicifiaudines Monafteriüm defertum

faceret, id Ferdinandus I. gloriofe memoriae anno 1568. Patribus Societatis Jesu tradidit. Elapfis centum & leptem annis Viennam de- nuo reducesanno,videlicet i66i.domosquas* dam coemerunt, 6c Monafterium hoc, cum_s Templo ad ouod primum Auguftus Romanorum Rex Joiephus I.lapidem contulic, aedificä- tunt*
In Waiden RR.PP, Ord.Minorum D.Fran-
i clfcide Paula Templum cum Monafterio elegante retinent, hi ä Friderico Rom. Imp. in Germaniam vocati, & in Superiore Auftria in Varia Coenobia primum diviü funt, verum ubi ingruente haerefi Monafteriaeorum dirueren- tur> dfcenteni prop£ eorundem Patrum occi- dercntur, iis annq. 1624. ä Ferdinando II. Rom. Imp., hoc in loco Monafteriumaedificandi con- ceffapoteftasfuit, adquodmagnumfubfidium contulic ipfe Auguftiwmus ille Imperator, qui ec.iam anno,1650. fundamentalem lapidem ter- tae mandavir..
fn Via Regia RR..PP* ex Ord. D* Augufti- niEremicarum preciofum Templum eft, & Mo- nafterium, quod anno 1642.. a Ferdinando III. in honorem SS, Sebaftiani & Rochi aedificari coeptum eft. Templum hoc anno 1656. irreineres reda&um k>nge fplendidius poft ulcimam Vienncnfem obfidionem eft ere&um.
Claudit Templorum fubutbanorum ag- tnen tempellum quoddam minus, quod in_^> Aluatariorum platea extra Scubenlem anno C 3 1673.

1673* honorem S. Margaretha ä loci iHiusl communicate eft ere&um. Hac folicke firntl pietatisMonumenta, quibustlrbs noftra quafil lomonre y & fuper Candelabrum pofita iuceb ©mnibus, impiis quidem ad invidiam, prob»? ad aediftcationem r Orbi in gloriam Univerfo;*, Hac inquam funt Auftriacae Domüs,,& ipüus Urbis noftrae fulcra > & Columnae, quibu 6 fu£ fulta videntur tamfirmiter,,utnullo contrario j tmpetu r nullis ventorum tutbinibus y null» ] terrarum quantumvi 6 tremendis concuffioni- i bus locomoveri,,auc vel minimam glori® foa jaduram amittere poffint, aut pofle videantur. Hsec tandem funtpermanfurx felicitatis certtf- fimaargumenta, quibus dcinceps in fotura_* temporamagis* ac magis feKcitate floreat* eo* quc fuum protendat Imperium Auftria, uc de ilia, quod faepius vatidico fuit prolatum fpirku, certö prasdici queat: Auftritt erit in orbe ul- tim*,.
TITULUS IV.
Ätagnifica Palatia , DivetJbriapH-
bUcay Apotbecä.
N On vanb fcriptores extollunt Romam veterem, eamque ä fuis tarn fplendore r quam magniHcentiä infignibus laudant adificüs, tot Cxfarum ja&ant amphitheatra,
tot

tot auro, cedroque Iaqueatäcommendant pala- tia, ut vcl ex iis Romam Urbium fui(Te Princi- pem non immeritö fotearis, neque nos Urbi Üli, quem habuk, 5 c etiamnum poflidet fplen- dorem, in vielem us, neque noftram praeferre illi mens eft» illud tarnen non (ine vericatc profice- mur Viennam decore fuo, 5 c aedificiorum mole, ac venuftate nobiliffimisetiam orbis civitatibus pofte comparari: tot enim in ea fuperbae fump- tibus moles, tot vafta öc immenfis opibus ex- ftrufta atria ? totprope quot domus, palatia nu- mQtantur^utintervenuftißiroas, 5 c populofifli- mas Urbes nonuoius Europae, (cd Orbis pro- pemodum univerfireferatur; Et quamvispro incolarum copia, quos ultra 6qoqoo. comple- ^itur,pauca? fortallis videri domus poffint_j9 (nam non nifi mitte ducentas trigintaöc tres, ex quibus Civic« 930. Liberac 248. Monafteria l8. Templa 29. Sacettanonannexa SOcontinet, tantae tarnen funt magnitudinis, ut plures etiam fkmiliae eandem incolere commode valeant, 5 c inhabicare. Nam quot fpe&antur «des va- ftiflim«, quas aulas nominant, quot diverforia, quotingentia Principum, 5 c Dominorum Palatia, quorum (ingula (uo, in diftri&u roinorcs aliorumlocorumcivitates autaequare, 3ut fii- perare poflevideantur: finera didioni nonfa- cerem, (i recenfevem (ingulas, poflfcm autem omnes, easque fecundümmeritum fuum dilau- darem, unde ut brevitati 5 c confaet« feriben- dirationimoremgeram, aliquas,. easque pau-<
C 4 cifli-

tiflunas>qu« cateris aut inolc, aut pulchritudi-1 ne, aut magnificentiaantefcrripQffint» placuit ' enumerare^
Ec utabAuguftiflTmammMajeftaturoRe- giainitiumfaciamus, fitaeft haec.ad portamab Aula di&am, foletn Qccidentalem versus ^fpe- ciali fofsä, propugnaculis, Sccuftodia defenfa, opusScmagnitudineSc veauftateinfigne > tres in fe continens diftin&as Autas % quarum unam Auguftiffimns Imperator, Augullus alteram* tertiamSerenifllmus Archudux^cum numerofa. Miniftrorum fuorum manu incolit, aedificium lormi. quadratä ere&um, amplum includit_$ atrmm, quatuor portis, tarn pomp*> quamfi necefficas cogeret* milicum aliquot millibus op-. portunum, contignationes in alcum numerac ternas, quarum medias oceupant coronati ver- tice?, reliquac Ulis in ufum, qutab obfequiis pen^ dent Principumirefervantur.
Quorunddm Domtnorttm PalattOi
Ordine Alpbabetico..
P Rätter praefetam Reglam. alia reperiuntur* Principum,Sc Dominorumdomiciliaoperc fuo Sc arte celeberrima, de quorum, numero de** libare potiüs, aut recenfere aliqua, quam defcri-. bere fufiüs brevitati ftudentesftatuimus, neque illisifta praeferre, aut haecprae aliis negligpe uohis mens fuit> fed quemadmodum velfufpe-
ximu*

ximus ipfij, vetahaliis accepimus qujsedatn n on finguia commemorare, fatiusnos fafturos judi«
! ca nt es, fi actocularem horum experienciam he«
\ uevotomLeftoreminvitemus*.
A Principum aulisordimur» quas intcr rc?
■ cenfendaeveniunt ( prseter domumProvincia- lern) in qua Auftrias Status de Provinciz nego« tiis tra&aturi conyenium, fumpribus. & ftru«
; äuräinfignem, Equitum, item Ordinis Teuto* qici in platea vulgo 0in0erffrtfflert., & Qrdi« ois Meiiteofium ibidem ) Principis de Boquoi, Utriufque Principis Gundacari, oc Lcopolai.de Dietrichftein, quorum primi ad pulchrum(ernstem, fecundi in Dominorum platea. eft fita_v I Principis & Hungariac Palacini ab. EfterhaG, Principum Adami. de Liechtenfteio in platea Dominorum & alteriu? Adami de Liechten«, (lein, penes. domum Provincialem, ac tertii: Hartmanni de Liechtenftein in fpro.Rufticancfe Principis.de Monsfddinaltoponte. Principis MontecuculipoftdomumProviqcialcm^ Prjn« cipis de Porcia, in plat.ea Dominorum. . Ducis, Saxonicenunc Epifcopi Jaurioenfisin.alxo Ponte. Eugenji Ducis Sabgudiae ad : Portam.ccelu Principis de Schwarzenberg in fbr.o novo. Cel* GSirni.Principis ac Epifcopi Yiennenüs,. ex Ga- nmibusde Harraeh penes S. Stephanum. Quas ; Gngulae velä m,ignjficentia, velaftatui$, piau- sjm, & ArchiteSurä; celebres, Ciyitatcm IUu«. ? Ctrcmreddunt &exprnant,,
i
j
L _
Mequ«

1
Neque minus adferunt Urbi ornamentum PaUtia plurima Excellentiflimorum, & Illullrik fimorum DO. Coraitum per vanas Viennae partes, fora, & plateas difperfa , D.Com.Bu-v celleni aulx Canceljarii in novo fbjro. Comitis Budiani in S. Dorothea?. Caprarae in platea a pulchro fönte nuncupata^ Caraffx in.aula Sco*! tenfi. Colaldoinioroadaulamdi&o. Cok>re-| dp in.Weichport: Corbelliin SJöannist.DD* j Comjtum Philipp! de Dietrichftein penes-PP. Auguftinianos. Fünflkirchen in pla;eainferio- riPiftorum, Ab Harrach,penes Monafterium Scotenfe.. D. Com. ab Hamelthon ad mqenia sh QZinfMt'&tMffttt. Comitum de Hojosnon procul ab hujus ad moenia protenfa. D. Com* 4e Jörger in platea Gmplici vylgö (£mfalp D.Com, de Kauniz infra domum_®| Provincialem. D. Com. Kinski in Coemeterio S. Petri. D. Conude Lamberg in £P«fner<
. Com. de Mattiniz in foro Carbonario:
1). Coro, de Molart in Dominorum platea: Gen. deObizipenesPP;Auguftinianps; Gen. de Palfinon proculä domo Provincix. D. Com. de Rabbata in platea nuncupata:
Com. de Rofenberg in Dominorum platea : D. Com.de Rottälin Cantatorum platea:D.Com ; ä Sallaburg in S. Joannis. D. Com. de Sinzen- dorffpenes domum Provincialem. Com. Sta- renberg non procul ab eadem. D. Coro, de Stratmon ibidem^ Com. Strozi non procul a jprafatis« D. Com. Tfchernini in alto ponte.
Com.

Com* de Traun in Dominorüm platea. D. Co. , deTrautmanftorff in eadero. D. Com. Trautfon in platea Dominorüm» Sc alten us D. Com. de Trautfon in platea Breineriana. D. Com. de Völfcerer. Com. de WeiffenwoMF. D. Com. de WaHenftein fcregione Monafterii Scocen- fis, EJrCDm.de WincHfchgraz penes PP. Mi- norikas, & aliorum quäm plurimorum, qu* re- ferreomnü nihil foret aKud, quam Volumen implere domibus, Sc in infinit um excurrerere- ferendo; quamobrem privatas aliorum Dornj- norum filens praetereo aedes nobiliflimas y qut- rum Viennenfis Urbs tot continet ad fui propd invidiam y quot dornus univerfim, ac proinde easnunc folurrv proferemus, quae linguä noftrl. ob magnitudincm fuam, Sc vaftitatem aul* na« tivo fermone %Öff appellancur pofiea, de pub- licrs Sc ad commoditatem omnem inftrudis di- verforiis diduri, funt autem aulae hujusmodi per urbem celebriores viginti.
Aula Epifcopalis penes-S. Stephanum_r, Paffävienfis adgradus RY* Clauftro-Neobur« gicadregione armamentarit Caefaeei» aula ad S. Dorotheam,Gundeliaoa penes Gamminjreriana, aula S. Crucis non procul ä Templo Cotlegii Soc. hsm. Ducumburgenfis in platea S.Annas, Cclleriana, vulgö Collner* t)off in fuperiori Piftorunn Campdilicnfis in platea Wcichburgenfi r S. Margaretha? in foro vetereRufticorum: Madlsbergenfis.* Melicen- fis penesMonafteriumSeotenfe>Mari* Cellen-

fis, in S, Joannis.pheea: Neomontana in platea fl Scholaftica. RatisbonenfisinpJateaPiftQrunu Spotenfis io ipfo MonaRerio. Seizpriana ad portam Pallerianarn., &yrenfis in Carinthiaca platea, Z.vmlenfis penes. B. V< ad gradus,
* Z.wöJfFetiana in fo£oanti.quolanioniim.‘ Qu«
» omnes ä moje, vafticate, incolis % & dccorecla- ; - riÖimaf (uperbis aliarumurbium.aulis» 5c d.omi- ' ciliis in comparationem venire poffc, e'aque. a.uc \ fuperare, aut aequaje non ambjgimus,.
1 Succedunt bis ordjne 5c. dignitate fuä po*
pioßlfima diverfoaa» &ho(pitia publica, tarn qivibus.quäm exteris.&£ iocis dilßcis adventan- tibus peroppomina, in quibus quidquiclvel ad t n.eceflitatem, vel ad commoditatem. exigitur* dato ad id pretio comparatur..
* Ad.aqudam. njgram» ad. aquilam ftayam penes turrim. rubram, ad, aquilam. aurea.m in novo foro,adanatem auream, adarborem viri-
» dem v penes CancellariamJ.mperialein, ad arbo»
; rem viridera ubi lupus anferibus praedicat, ad { Angelum.aureum, ad.anferem aureum^ regio- ne rubrae tujrris, adagnellum. aureura. in ajto J ponte, item,ad agnelbima.ureum in platea Cla- \ vigerorum ad.ang.uem aureum.yulgö 0 tHjbb
t XPivtfyj adbovem.aibum.in foro vetere vulgö
| SUifdynutv.d >. ad botrum, aureum, in foro ab S aula di£to,ad crucem auream penes rubr&m.tur-
j rim. Ad 3 . coronas aureas ibidem. Ad Crates I non procul ab armamentario ; navali. Ad cy- f gnum in Carimhiaca, ad Cetum w bet &tüf F &V
1

1
1 0 *rflr 4 firw ad cervum aureum pfenestubram turrim in aula Dempfingefiana, in aula Dö&o- ris Lozen, ad Elephancem nigrum d regione ru- : brae turfis, in aula k pifcibus vulgo 1
diäa* ad gfyphem aüteum in Carinthiaca.
Ad Gallumalbum in fofla profunda* ad glo- . bum aureum in foro aulae« Ad Hircum c oetu- i leumpenes portam Stubenfem , ad Eucliönetn alias &ufljewpfcnomg ad rubram turrim. Ad tres lepores in Carinthiaca, ad Leonem aür eum ibidem^ ad Leonem album in ad
lupum Candidum in foro veteri vulgö §leifd)t ■ matd / in aula Matfchakeriana. Ad pavo nem aureum in Carinthiaca , ad poftam nigram pe- ' nesdomum Provincialem, ad pomum aureüm in platea angulusporcorum di&a > ad rofam al* ; bam in platea piftorum, ad rofam auream in ' S. JoanniS) ad nivam auream in platea Clavi- , gerorum , ad folem aureum € regione rubra: (
turris, ad ftellam albam penes 7. libros, ad tres f
fecures penes Monafterium Scotenfe > ad Saty* ; rum in Carinthiaca. AdSS.Trinitatem inpla- i tata Judaeorum. Adurfum aureum in foro la- ■ nionum vetere. Ad urfum nigrum au ff bettl \
Jtubtueg / ad venatorum cornu aureum penes Sanftam Dorotheam. Sunt quidem plura ad- huc Viennae diverforia, quia tarnen praefatis & commoditate & celebritate non paria, hic illis : enumerandis fuperfedemus. Et quoniam de do- »
mibus illis, in quibus fanis alioquin, & bene Valencibus profpicimus corporibus, diflerui-
mus,

bus, reftat, ut & illas recenfeamus, in quibus «grota refocillentur, auc reftituantur, quem in finem varia per Urbem necefiariis omnibus pro morborum diverfitate inftru&a, ere&a func pharmocopoeia, feu Apothecae, & quidem praeter illas, quas fuisinCollegiis,aut Monafteriis Religiofi, propriis in domibus Domini alii in ufum proprium confervant, aut inaliorum com- modum inftituerunt,pr*cipu* magis, & not« numerantur fequentes.
Ad nigram aquilam penes aulam Imperator is. Ad Angelum album non procul ä porta Palleriana. AdyEthiopem 6 regione domus Ju- ftitiae, quam Schronam nuncupant. Ad can- crum rubeum in foroalto. Ad Coronam au- reaminfofla. Ad cervum aüreum ibidem. Ad Ciconiam candidam in Coemeterio S. Petri. Ad Gryphem aureum ö regione Auls Epifcopalis. Ad Leonem aureum d regione S. Ste phani. Ad S. Spiritum in Bofpitali Civico. Ad Tygridem in Carinthiaca. Ad Urfum nigrum in weg.
TITULUS V.
Urbis Plate#, &qu<e in iisJpe-
Banda,
T Riumphabat olim vetus Roma , quöd tot, & tanta complexa fit fuo in gremio fora, & compita, tot vias, ac plateas, per
quas

quas vi&rices de hoftibus Duces magnifid •; pompä invcheret, 6c gloriofas aquilas lxcabun- dis Quiritibus oftentaret: quam gloriam nc fo- • li concederet Vienna Romae, amplas & ipfa per f
Urbem plateas, ampla adornaviccompita, ea- quequafi femper triumphatrixrarofpeUaculo *
ardentibus per no&em Lichnis inftruxit, ut cot in iis arderent accenfae Lampades, quoc coelum i
fydera exornarent, ut velin hoc Romano fa- ftuiexcitaret invidiam, 6cquod Urbi llli fefti- ' vumerat, huicfieretquocidianum. Dividitur autcm Urbs in partes auatuor, quae potidimum '
a praecipuis Viennenus Civitatis portis fuum ;
Tunt nomen fortitae, in his plateae numerantur plurims, fora tarn majora, quam minora non pauca, quae pleraque ä rebus inibi venalibus,
(itu> novitate, aut domo quapiam funt appella- *
ta: partibus fingulis, finguli prxfunt prsefefti, k quorum officium eft, hoftiles impetus, incen- dia, aiiaque incommoda avertere, Sc partium J fuarum commodum, 6c utilitatem promovere, quamobcaufamCenturionesfibihabcnt adjun« l
dos, qui per milites luos no&ibus, aequd ac die- bus fervent vigilias, luftrenc plateas, li&es om- ’ nes, 6c rixascomponant, exquibus tantum, quem videmus ordinem, 6c optimam Urbis ^
compofitioncm oriri eft nccefie. Ut aucem_$ quod titulo ifto promittimus exequamur partes fingulas, in quas Urbs tota divifa eft, ordine ,
debito perftringeraus.
Pars

Pars prima iportafibi Cognomine Stuben* fis dicitur, ac pladeas coh einet, ordine, quo re- fcrimus, fequeötes." ä rubra tmti ad domum Pragenfem, quam falinariae rei Praefe&us inco lit, catorum eftfemita, hinc ad fotum aicuml judaeorum Placeola a copia habicancium olim inibi Hebrarörum dräaexcenditur, aforo älco ad lanionum officinas via lücida JÜecfyttw f fequitur hanc coquorum ufque ad cru* cemaurearo. Mercacorum ufque ad ccllarium amulfonuncupatum, ^ regione Lanionum, in &4ibtt>eg locus dicitur, ubi equi cönduditii re* periuntur, hinc defcendendo ad anferem au* reum forum lini ä venali linodi&um ingredi mut, poft quod fuo ordine venit platea öujffbeii Vocata > quae ad rubramturrim excurric> LDcdlSdl ad domum mercacoriam quam ab acri angulo $um 0d[)tfrflkn< nominantj extenditüiyqüam Stubeniis excipit, Piftorum anterior dicitur ea> in qua domus ab olente ver- me viticur, inferior verb, quae ad Collegium PP»Societ. protenditur, ad S„ Crucem parva> & angufta placeola eil, qux ab hic ipf* aula nomen fuum defumpGti excipit hanc ab albo bove platea major, Forum vecus Lanionum ap* pellatum > ex parte altera, ä domo quadamCi* vitatis in praefatoforo poficaad nigram aquilarti ufque protrahitur platea , quae vulgö porcorutn angulus ( 04U*li>incFl dicitur ) San&x Bar* barae platea penesCaefareumConvi&orum-J Collegium angufta eft, major illa, in qua cele-
brc

bre eft RR. PP. ex ordine S. Dominici Praedica- torum Ccenobium, quae idcirco Forum Prasdi- catorum appellatur : claudic undem partem hanc plateola figulorum, quae ad nigram aqui- lam longitudine fuä excurrit.
Alcera pars ä Carinthiaca porta nomen_* traxit, hasque quas fubnedemus, (ub fe plateas continet: fumic autem initium ä Gailinarum jlateola penes forumaltum, ubi cancri vena- esexponuntur, &in nominata,proprio voca- uulo cerminatur, quas incer
numerandas veniunc, marfupiorum platea_» vulgo tCafcfycn* <0dftel penes viam lucidam, älacvafori alti (venduncur hicomniaea, quae quocidiano inferviunc ufui (Tuchlauben, Cae- mecerium S. Petri; ubialatdia vicinis ex pro- vinciisadveda, fummain copia diftrahuntur, forum Rufticum,ficä rebus rulticis, quae ibi di- venduntur, appellatum. Corona Regia__» (Jlanb (Cron) Momtaria platea, ad Caeruleum Dominum Deum, 23ratibffättf / quodäcom- bultisolim aedibus Rrvavit nomen, plateola ad rubram Crucem , & Scholaftica ä dexcris, Äumpff (ßäflfel / novus mundus, ad S. Jaco- bum parva plateola, Lorariorum, cum quadani minore fibi conjunda (5^3(Stöffel) Platea k cantando nuncupata, ex utraque parte proten- fa ad viridem anchoram, ladca platea, Cceme- terium S. Stephani, in vetere foroequorum, ubi lignea vafa venduntur ä laeva, uti & Carinthiaca ä finiftris ad portam ufque, XX>cid)crtf
P bUVQI
aaü

bttr#/ in Ddcfrn / in 0tei0 penes domum of- ficii (2fmbtf^mtß) platea adportam caeli, ad [ durum lapidcm, feu &aud)cnfiein / ad ferreum j pyrum, S.Joannis & S. Annae plateae.
I Tertia pars in quam Urbs dividitur, quam
ob caufam non conftat Wübmeriana dicitur» & ä foro Coriario, (euäfeptem domibus tenec principium» fuöque ordine plateas nümerat* Tindtorum, forum Judaeorum ä Caftaneis ibi venalibus celebre, Aulam ä Ducum Auftrias Regia i quam olim ibi habebant nöminatam* Öcäbinis per annum, tempore Pentecoftes, & D.Catharina? nobiliftimis nundinis dilaudatam* Judaeorum, feu currentium ad ferpentem au- , reum. Seizerianam, Schulterianam plateo- lam. A dextris forum alcum versus ad partem hancrevocantur “Wildwerchiana, & pars in- I fra Cucfylnuben appellata ufque ad Seizerianam
i aulam, locus infra Ephippiarios, & Umbilica- rios (0p4n0ler) fofta profunda, hinc deorfum ä laeva ^mbenfctyuß/ arcuariorum & claviario- rumäfiniftrisadrotulam, turrisPaulina: prar- tereahucrevocantur plateolae Pater nofter, S. Petri £ regione aule Seizerianae, Coemeterium ‘ S. Petri poft aurifabros ufque ad aulam Freyfin- gerianam, forum equorum, Ro(a rubra penes ^tocf in t£yfen / fofta ubi praetercoloflum_f SS. Trinitatis, de quo alibi, vifu dignus eil Ele- phas ille in domo quadam ad coronam auream incifus, quem ob ingentem fuam magnitudi- nem anno 1552. Maximihanus ßohemiae Rex
ex

‘ex Hifpaniis dono acccpic, populo fpe&andum exhibuit, & fuppofitä um Latinä, quam Germanica infcriptione huic domui infculpi voluit: fabrorum plateola: forum Carbonanutn als- f va ad S. Michaelem, Superior Preineriana,cum inferiore, qüam rubram, feu ti nun* s
cupant, placea item ad S. Dorothea™ * vetus porcorum törum: plateafpeculorum poft San- dam Dorotheam 'j Rofarum ä bove aureo ad ’tres Reges protenfa ; Funificuhi platea penes v tres Reges j 0tod in (Zyfen / Carinthiaca k | ’dextris ufque ad portato, tlaiidit paitetn hanc ! forüm novllm. ^ ;
| , Ultima pars Civitatis Scötenfisappellatafuö , in diftriäll becenfet Äienmatcf ufque ad Fo- | bum altum ä dexh isj & ipfum ex eadem parte I altum forum iifque in aulam montanahi(23erg* 4 I bof) arenamSalinariam (0«l$0ci>£) gradus I rifcatorum, & fbntem pifcium ( jc^biunn ) tompleäitur deinde ‘Wildwerchianam ä dcx- tris ad pontem altum > unäcumipfo hoc pobte, gradus B. V. In afena falinaria vcrö totiim fpa- ) tium deorfum ä ioco beym tX>olffen in bei: 2fot di&o; Aurifabrinam, öregione armamentarii 1 havalis in exilio noipinatam > Foflae bröfundse partem dexträm ufque ad Vindicias (sreyung) &hinc ufque ad Balrieatorum plateam, aliam (>racterea a currendo nüncupatarii^enngaflTen) Einfalt /& Rofarum plateas unäcumanterio- ■ re 0d)encfßt;rtf]en ä domo Principis Monte- Cuculi furfum, coptinet practereä2ln0*£ / *!‘e- Da i'am*

rätnque 0cfyeftcf fttafftn I ufque ad domum_j Piincipis de Liechteriftein protra£tam > Coe- meterium adnigram portam, plateolam Stra- mineam, & ma jores alias Dominorum, & pala- rum ( n) poft S. Pancratium pla-
teas Claviariorum, & forum Carbonarium ä dextris ufque ad aulam Caefaream, & definit pars tota in / & foro Lini.
Et quoniam partibus his fubordinata funt ipfaSuburbia, a?quumelfe judicavimus, utad titalum hunc, quod particuivisrefpondet, re- ducamus, acä Stubenfi, cujus prima vice memi- nimus inchoando, haec fub fe continentviam Regiam, Alutarios, inferiorem VOcvtfy & Leo- poldinam, ad Carinthiacam referturcumCUi? i>en / quidquid torrens Vienna di&us ä finiftris alluit; Wübmerianae parti fubjacet fofla lutea (X^imbgrubeti) & quod ä dextris Viennae flu- vii fitum tft, 0 d)Off/ Vicinia adB. Virginem Auxiliatricem,&Spitelomontium,Öpitlber0*
Reliqua vidclicet in monre, & agris Scotenfibus lita. Picarum platea, Währinga fuperior_j>, Wottl)/ RolTavia, Aurigarum, Servitarum , Hortulanorum plateac,uti& illainquajudaeo- rum eft fepultura, ac rivum versus ä picis diäum, cum SpiteloVia Scotenfi Qua- dranti funt adfcripta.
TITU-

*
l
TITULUS VI.
ColoffiB Statute per Civitatem er e- \
&prodigioße Imagines Religiös£ !*
culta.
s
S OlebantiEgyptii, ut immortalefibi apiid pofteros nomen compararent excelfosper utbium compicaColofio$,&Pyramides eri- gere,inquibus aut fi&itiafua adorabant Numi- } na,autmorcuosReges fuperfticiosäreligione fe- pelirent. Quemmoremimitatipopulialii, uc& * famam augerent fuam, Urbesque fuas rcdde- rentgloriofas, diverCtsperfbra Columnas, di- verfas in,Columnis Scacuas exftruebant, quae J vel in triumphantium Belliducum aviternam gloriam, vel in Deorum, Dearumque fuarum * honorem erigebantur. Vienna ut nobilififima- k rum quoque Civitatum veltigia premeret, ac velut apis ex floribus non nifi fuaviflimum mel jj; colligeret, prateriti 5 , aut fuperfticionis, aut_s Ethnie* perfidia monumentis, iis ornata trium- !• phatColoflrs,& Statut, qua ex Maiellate, & aecore, fumptibus, & impenfis famam, & me- i; I moriammerenturfempicernam. •
Numerat autem Urbs toca non nifi binas, quaspierate, & culcu, & religipne htSuperos GloriofiffimusImperator Leopoldus, Cafareä, f id eft Munificentiflimä liberalitace, & affe&u erigi fccit, & adificari. Prima, qua & ab arte, ' &magnificenciaconofmendabilis) införocuiab D 3 aula,

| £uh antiqua nomen, £ regione faciei Eccle(?$ s pomös Profeflae ercfta eft, totaexaere fufo* &deauratopoGta anno 1667, Immaculata Dei i Qenitricis ftatuä ex Metallo eodem confpicuä.
Solent hic in feftorum Magnae Matris Vjgiliis,
; feftisque diebus coronati vertices non modicä ■i fui in Virginem illibatamamoris conteftationc, * aedificatione populi, haeretieorum confternatio- ne, coJU, & genua fle&ere , cantatis interefle j Litaniis & precibus ,&publiCasdecorare hanc i ad columnarp Proccftiones.
Altera, quam idem Äuguftiflimus Impe- rator Leopo|dus magnis exftruxit impendiis in
i 1 foro ä fofia di&a confpicitur. Opus eft pm-
nium judicio.Romanorum dignum lmperatore.^ Columna per modum pyraniidis prominenti- j bps undique artificios£ nubium globis, & fuper-
impoGta cufpidi fulgentibus auro raäiis, SSS. j Triade ip fignum gratitudinis ob depulfam gra-
vem luem, quas YiennenGumUrbem anno prae- | teriti facculi 79. graviter porripuit, in honorem i Pnius, & Trini Nuniinis eft ereäa. Pofuic i*j Äuguftiflimus ipfe 30. Julii 168 2. magna folerri- P nitate fundamentalem lapidem, cui anno poft ;; flecimo, nempe 1692. moles tota * quam artifi- jj pioflftimus omnium illo tempore ftatuariusela- I fcoraverai, ipfo Feftot SSS.Triadis die innume* jj ro populi admirantis 5 & obftupefcentis. aecur-
| fü> conjunäa, ritu folemni a Reverendiflimo | YiennenGum Epifcopo ter uni Numini cfl con-
*! fe^rata. Ardentes circum lampades, & con-
I “ ftai&
1

ftans alternantium militum Cuftodia > operis non modicd augenC Majeftatem.
Subneäimus his binosColoflos alios, qui binis in fontibus pofiti magnam vicinix fuae con- t ciliant venuftatem. Fons unus d regione Cervi aurei in foro,cui ä fofla nomen, poficus, & mo- ^ ■ le, & gratiä eit infignis, profluit £ quatuor^s Leoninis capitibus in fuppofitam Concham i aqua: in fupremitate S.Chrifti Nutritium elegant! in ftatua continet, dexträ Lilium, finifträ . qov tenentem , & quafi per aquarum proflu- : i yigm, gratis rivos effundentem. «'
Fons alter penes Coronam auream in £>£ faeademexofto Japideis capititys, &quacuor ' Dclphinis aquam in excavatam Concham pro- trudit: ftatua D Leopoldi dexträ Ecclefiam, lxvä vexillurp fuftentantis eft infignis. 1
Sed habet Viennenfis Urbs prarter di&a V pietatis Cxiarex Monumenta plurima tarn in- 0 tra, quam extra Civitatis muros Palladia, qui- * bus non tarn defendi.,.qqäm ofnari Urbem ne- cefle eft, non multa templa reperies, qux pro- * digiofis nonabundent Dei, Divorümque ima- ginibus, in quibus coelum füam oftendic virtu- ! tem, potentiam cxhibetcopiofis: quasfienu- merare vellemus, templa fere fingularecenfe- re foret necefle, eas folüm adferemus; qux raa- gis per Urbem, &Provinciamcelebresfrequen- j ciori hominum concurfu, & devotione colun- t1
tur.

Ad S. Stephanum miraculofe fervatur^ Deiparse imago, quam alocuj-unde^llataBeatae Virginis in Boez nominamus, multis imago haec pollfufas lacrymastlara prodigiis,ingenti hominum copia quotidie vititur, ac folemni quotidieSacro, & Litaniis, fapius etiam tuba- rum, tympanorumque clangore, ac publicis ad eam ex aliis locis Proeefltonibus honoratur. Oftendunt id fufficienter fufpcnfa anathemata, quae fine numero adejusdem Aram affeiuntur.
alia non minus celebrisB. Virginis inea<- dem Bafilica Imago, cui etiam annoelapfo no- vum ex Marmore eft ere&um Altate.
In AulicoRH.PP._Ord. S.AuguftiniTera- plo, prodigicA Deiparae Virginis Lauretanae Imago, & Säcellum eft, tarn.horrore fandlo, quämpietate plenum: pendent ante hancplu- rimae argenteae tampades, moüsnonexiguae, quas multorum in Diyam Virginem obtulitaf* fcäus.
Alia Beatiflimae Virginis fub tituto Auxi- liatricis non modicä piecate, & devotione vide- tur celebrari in ££cubmj/cujus cultura promo- verc llrenuä adlaborant RR. PP. Ord.Cleric. Reg. D. Pauli,qui inibi refidentiam,ucvocanf, habe nt, dum quotidianU Sacrificiis, feftis Con- cionibus, &c. Populi in Patronam fuam amo- lemconfervant, & inflammant.
In Suburbiis ad S. Udalricum in Templo Paroch ali Deiparae Imagoplurimisclara mira- culiscolicur, quam anteelapfosduos annosm
pub-

publica Proceflfonc multitudind i'nnumerÄ comprecantium circumferri, ac ad Tempi um RR.PP.Ordinis S. Benedi&iad Scotenfes por* tari ipfaviditCivitas Univerfa.
Alia demum ejusdem Thaumaturgae Vir- ginis prodigiofa Statua, & per alias nota terras in / non proculä novo Ramanorum
RegL Palatio iivTemplo pro hominum affluen- tium mt lticudine nimiüm angufto confpicicur, quae ä pluribus RR. DD. Canonicis Reg. Clau* ftro- Neoburgen fibus Ord. D. Aug. hic habi- tantibus adminiftratur.
Plures tarn incra, quam extra Civirarem, öcfingulisprope in Regulanum Templis Divi- nae reperies milcricordiae, qua?per Matrisfuje, aliorümque Sandtorum Icones, & Scatuas Übe« ralißimd profundit, argumenta, quae tamen_j quia copiofa nimis, ne moleftiam caufemus Le- dtori, praetermittinius^
TITULUS VII.
Officina varice , Campfores , QP
Aurariu
Q Uantum communi bonoutifitatis, Ci- vitatibus, imö & Provinciis incegris fplendoris aflferant commercia publica, ScMercimonia, teftantur adhuc hodic tot Res-
D 5 pub-

public® in florentiflimum Statum cveö®, dita, tasraria, Principes,6c Civeslocupletaci, utob id inutiie for$ judicarem, fi pluribus id oftende« re laborarem : vel (ola Vienna noftra ad eas proveäa opes, 6c opulenrias, eoque confpicua honore, 6c gjoriä id abundanter oftendic,quam, quöd futuris confervabit temporibus , argu- inento funt, tot Mercatorum. nobjliftim® ofnci- n*, quoc in aliisetiam ampliftimis Llrbibus vix reperies ^ nam G eas tantüm, quas muri Civita. tis includunccitcuitu.compucemus, numerum fane non exiguum inveniemus. Introdu&a autem funt Mercimonia hanc in Viennenfem Civitacemj utinquic Lazius 1.2. c. 8 t an. i ioq. qu® tarnen ob concelTa a Ducibus fuismaxime Leopoldo VI. Priyilegia varia anno.1200. flore- re magis, ac magis inceperant, donecad ftatum hunc, qüo jam ea yigere videmus, pervener runt. Ec, utabiisiniciumfaciamus , inquibus merces hon s quidem perofficinas pp^licasyena- Jes qüocidie proltant, fed a quibus mercatores c®tcri, quibus emptasmcnfurä, vel pondere di* ftrahere mos eft, ac ulnatiro, librarimque diven* dere, rescoemunt, 6cquo$idcirco vulgus.pfc ^erligcrappellac, quadraginta&otto nume* rantur eorum officin®, una in bufto fiatt ) in foro Judseorum bin®, in 4. in aqla una, in tOol^eil du®, in inferiore Pi* ftorum platea 3. in plateola S. Crucis 1. in ve- tere lanionum foro unden®, 7.inCarinthiacaj in foro alto 1. In aula cui a (öunbl nomen efti
q u »:

q\^terps, io fofla i, inaula Kelleriftna dua& in vctcre KufticQrum foro odonx.
Alias Mercatoruni pannos, ferice'asque_3 materias fecundym ulnas divendentium offici- nx, quas idcirco <£ud)!<$ben nuycupant, rccen- fentur in Ccemeterio S. Petri festem, in plateo- laVirginum bin«, in foro novo i.in Carin- thiaca 15% in foro alco io. in Cud?l 4 U^<n 8- in foroherbario 12. in foro Carbonario 1. in vete- re Rufticorum 2.^ quas numero fuo conficiunc 58. Alias in quibus aromata^aliave diftrahuntur, & ob idqfEcinx aromatlcs dicuntur» diverfas per plateas & fora habent 11^49. in platea Wip- plingana 1. inaula 1. in&mbenfd}U£ i.in fofla profunda 1. in Coemeterio S. Petri ternär» in plateola, cuiä piliatoribus ( ^Utpbppcr ) noblen eft una, in foro novojtidem una, in WCb ^cilbinae, binaeetiamin Piftorum inferfore pla- rea,' in placeola ad S. Crucem totidem, in lanio« numvetere foro non pauciores, inCarinthiaca decem & fex^ in foro alto 4. in <Cud)laubetl ternär» in fofla quinque, in Carbonario foro una , & t indem in vetere Rufticorum foro ternär. Officinx eorum, quos vulgari nomine Materia- liftas compellant, qui res varias.pretiofas omnis fortis diftrahunt, fünt ad Portam faulanam 1. in Carinthiacabinx, b|nx icem in foro a fofla dido, & 1. inCoemeterio S. Petri. Ofticinx, ubires/erro elahpratxvenduntur, &quarum Mercatores ferrarios(f£ppfcr) nuncupant, in Platea Carinchiaca habentur 13. Librorum of- ' s ' fick

ficinge, quit?us'BibKopof« praefune, tredeclm univerfim per Urbisdiftri&um computanturj in piacea ä S. Dorothea dida i. inbufto i. in claviariorom platea i. in Goemeterio S. Petri i. in Ätenttwrcf 2 . in plateola pileatorum i, in Carinihiaca 1. inforoakoi. intofla i.info- roCarbonario 2. intra catenam 1.
Sunt& officinae aliae bis inferiores propÄ innumerae perplateasomnesdifperf«, eorum, quiauro argentoque foriceae materi* intertex- tas res diftrahunt 20 , qui diverfa veftimenta fe- ricea tarn acu piÖa , quam contexta unäcum pretiofis ligaminibus vendunt 63. Qui Tel* divcrfe fortis monopolia tra&ant 21. &c. fed haecomnia attingere potius, quämtufiusenar* rare placuit*
Neque hicprstereundae funt officinae co- rum, qux auro argentoque divites,,tarn arte* quam pretiocelebres in fe continent, raräsque merces; qui iis praefunt,communi voce Argen- tarii, vel Aurarii( (ßolV ober Silber* ^(ubif lier) nuncupantur. Primariae fex recenlentur in foro Carbonario non procul ä Porta Paula- na, altera prop£ aulam Caefaream , tertia in S. Petri Coemeterio, quarta in foro ab aula an* tiqua difto, quinta propd domum Profeflam ad Serpentem aureum, fextain via lucida. Con* tinuamus ticulum iftum refcrendo domuseo- rum, quos Campfores nominamus, quorum quia indiesitaaugeturnumerus, ut certusde* äniri nequeat, eos hic folum adducemus,

aliorum opinione habentur celebetrimi, & quorum nomina aliis etiam in Provinciisma- gishabenturfamiliatia, &famofa, utficnulla ex parte deftituamus Leäorem in iis, quae eum pro Viennenfis Urbis gloria fummopere nofle juvabit, Bini in vetere Rufticorum foro inve- niuntur, in foftaunus, in inferiore Piftorum__s plateaalcer, alius in S. Petri Coemeterio, in au- la qua piam di&a item unus, in Corona Regia (HctiböCtron) unus, e regione San- &i Stephani unu$, alter nonprocul ab eodem S. Stephano in domo ä potu Turcico Ca v£ cele- • bri, alius aulam Gundelianam, alius Kelleria- nam, alter demum Rati>bonen(em aulam inco- lit. Tandem ad Titulum iftum reducimus do- mum Monetariam, tum illam, quae intra Civitatis muros non procul ä S. Stephani vifitur, tum eam quae extra muros in Civitatis fofla eft fita, inhacargenti, aurique metallum inmaf- famliquefit, &debit£ad Monetariam formam rccipiendam difponitur, inilla verb ipfa pecu- nia, eaque tarn aurea, quam argentea eftbrma- tur: prae reliquisvidere arridet aureorum, Im- perialiümque, utpote quorum labor eft major, eßormatio, licet utrumque non cum exi- gua delettatione, & admiratione intueamur.
rfofi (o) §<3§-
TITU-

TitüLüs viii.
Tribmalia , & Inßantia du
ver/ai
O Üod in Elegant! corpore eft variis ex« cultadotibusahima » hoc in augufta& fplendidisäedificiiscelcbrata civitate cd Juititia; qücriiadmodum enirri fine illa gena« rum rof* inpalldrem, labrorum corallia in ab<> minatiohem, oculorum fcintilbc in caliginem, & omnisculcüs decor innaufeam mirabili me* tamorphofi cransmutatur i fic find hac Magnifi* cencia ih contempcum, Majefiasin faftidnim, tota glörla & fplendor cddit in dtrifumQua* re nc mutilätus, aüt huliuS efiefc Vieritienfis llr J bis decorj 6t &loria; ica fcommifciiit externam pompam interno regimini, üit adamantino fibi conriexa viriculo ömniiim opinione crederen* rür$ uc vel fic äut falfum efle Poetaruni dicam figtfiencuni, qui juftitiam exceffifleäfcerris fr bulantur, aut Viennäm Coelum efie, in quo fuam Aftrxalocäfiet federn, Vatidico, ut volunt fpiritu* proficentur. , Diverfa itaque, fibique fubordinäca hac in Urbe func ereda Tribunalia» in quibus fecundam fas omiie, 6c aeqiium deci* duncur, & compönuntur lites* proemiäntur honefta facinora, deli&ä puniuritur: quae om* nia, quöniäni Urbi rioftrse ingentem ädduot gloriam, brevi pennä perftringam. Quöd ß torfao non ad eqgQ ordinem, qui cui vis comp?
tcret

terct, ea redigamus] nolumüs ea in re ullum flu cere praejudicium,aut unum, majus alcero, di« gniüsque pröclamare, fed lingulorum folüm referte negotia, 5c pUblicam authoritatera.
Tribunaliä Caefarea numerantur tria, i. Confilium Imperiale Aulicum, in quo caufae folius Romani Imperii 5c quidqüid ad illud perdneti agicantur. Habet hze Pracfidem fuum iliösque non pro neceflkate Ibiümj fed fplen- dore quam plurimosj qui 5c fapientiä & vircute clarimmi norunt gravillimas caufas difcuterc , casque pro Imperii Romani Majeftate* ac de« centia complanare*
Alcerum eil Confilium Aula Marefchalli- cum, quo C£fareij Regii, 5c Archiducales Mi- niftri, &Officiales cUmcaufis fuis, 5c litibus referuncun Tertia loco Confilium Bellicum numeratur, in quo generales* 5c füpremi acqud, K infimi cxercitüs Officiales, Militesqueom- nes gfegarii, tarn ii, qui per militare Sacramen« tum dUcibus fuis ndelitatem fpoponderunt, }uäm iii qui Marcis experiundi gratiä* aut Pro- dncias vifendi causä his fe aggregärunt, eo- rümque caufae aguntur, Accedunt Commif- ariatus, belliciqueCömmiflarii , u«5c Merca« tores, quos vulgö ttXavquetantet appellant.
Regia Tribiinalia reperiuntur bina, quo- ^tn primum Hungarica Cancellaria nomina- ur. Referuntur hüc omnia, quae tarn fuperio* :c to> quam inferiorem Hungariam, ac ea, qu«
•Re-

Regna Croatias, Dalmatis,ScIavoni$,acTran- fylvaniam contingunt
Cancellaria Bohemica incorporatärum fibi praeter Bohemiam Regionum, acProvincia- rum caufa:» tradandas fulcipit. Moraviat nein- pe, inferioris, acfuperioris Silefix, quoetiam utraque Laufnitia,cum Comitatu GlozenG,&c. reducitur.
Separatas ab hislnftartias* ac Tribunalia Viennae habet Auftriae Archiducatus, quae id- circo Archiducalia ordinario nomine compel« lantur, hasinter intima Cancellaria numeran* da venit, quö caufae omnes unitarum, ac Heere- ditarum fpe&ant Provinciarum decidendx, utriusquevidelicer Auftriae,Styriae, Carinthis, Carnioliae , Comicatüs item Tyrolis, Alfa* tiae, &c.
Praeter haslnftantia prima Regiminiseft, ad quam in temporalibus etiam terna Ccmfifto- ria, V lennenfe, P«fla vLnfe,& Univerfitatis re* ducuntur. Tribunali huicfuprema in praefi' tas Provinciasconcefla poteftaseft, nequecom- munes folum, fld & privatas Incolarum, ac alio* rum caufasdifcemit : quem in finem diverfis ex Statibus apta deliguntur fubjeda , ex Statu Comitum & Baron um videlicet, Equitum,& Dodorum, qui fecundüm juracaufasdecidant: & fuam opinionem ediflerant,praefident tarnen Regi nini huic Excellentiffimi Urbis Locunv teneas, de Cancellarius, quorum officium efl

aliorüm fenfus äudire, & decretivä fententiä ftabilire.
Alterum Tribunal priori & loco & digni-*' täte, utiloquitur Laziushb. ^.cap^. ferdpar, Cameraticum, feüFifcale nuncupacur, inquo rationes pecuniariae fufcipiuntur, & confirman- tur, Provinciarum, Civitatumque adminitlra-» tiones, officiorumft.pendia, &falariaftatuun* tur. .Conftac Tribunal hoc virisnöb.litati^, öc Arithmeticae fcientiä infignibus, quibus Archi- Ducislocö Gamerae Praefes, Romanis olimara- rii Praefe&uS appellatus, praeficitur.
Aliud eft Tribunal Provinciae Marefchal- licum,ad quod Provinciales Auftriae referun* turomnes. Confurgit ex cripliu Prtelatorum videlicet, Dominorum, & Equicum ibtu, fuum & hoc habet Praefidem, quem Marefchallum, qui Romanis olim Praefedtus Praetorii vocaba- tur, nominamushuic de Provinciae, ac Particu- larium e/usdem perfonarum negotiis tradare convenic, in Comitiis locum pnmum obtinet, & quae pro communi bono expedire videncur , fecundum aequumdecernit, lubordinatum tarnen hoe Tribunal eft Regimini, ad quod partes litigantes ab illo quandoque appellant.
Praeter praefata Tribunalia alia adhuc Viennenfis Urbs memorat, quorum admini« ftrationesa fupradidis func feparatae, Conlifto- tium videlicet Paflavienfe, Viennenfe, &Uni- ^erfitatis, bina priora, quse Ecclcfiasproprias, Parochos, Cafusconfcientiae, aliaqueadcom- & raunen»

► munetn «dificationem, fidci Catholicac aug-
; mentum, animarümque bonum conteinun«,
. examinant,legescondunt,litescomponunt>&c.
t Qui Confiftoriis his praefident CcÜiflimorum
j Epifcoporumutriufque Diceceüs, func Officia-
r les, habentque finguli Notarium Tu um & AfleP
; fores. Confiftoriumllnivcrfitatisforum fpecia-
le habet, ldque mixtum > non folum quoad Ju- risdi&ionem, aut Judices,& membra, fedetiam [ quoad caufarum criminalium, & civiiium co- : gnitionem abfolutam, 6 c jus membra tuaex-
communicandi, &abfolvendi, fibi ä Pontifici- I 1 bus conceflum. Vid. Bullam Martini Rom.
i Pont. Florentise 6. Calend. Jun. anno 1420.
emanatam. Ad hoc Confiftorium pertinent, l omnes illi, quotquotad artes liberales referun-
! tur, & ab Alberto Contra&o, 6 c Rudolpho IV.
Auftriac Archiducibus 1560. conftitutum eft, utLazius üb. 3.C. 2. Primum, quem caput_*> i Confiftorii venerantur, Re&orem Magnificum
appellant» qui quatuor Facultatum Decanos, 6 c totidem Nationum diverfarum Procuratores,
1 alidsque Confiftoriales fibi habet in Confiftorio
L Afliftentes, de quibus omnibus titulo Umverß - , tM pluribus.
| Aliud denub Tribunal eft Magiftratus Civi-
d, ad quod Cives omnes tarn intra, quam ex* tra Urbem degentes pertinent: Habet hic Ma* k giftratus Confulem & Judicem, illius eft res te-
ftamentarias, 6 c Codicillos approbare, rejicerei Tutorcsconftitu«re, Civitatis commoda pro*
cura-

curare i mala avertere, &c. hujus veröcaufas criminales examinare, debica , aliasque lites componere, &c. Cuivis Curia fpecialis, & 12. Senat'ores aftignati funr, qu.bus Principis loco aflignaruselt unu^, quem Civitatis Vicarium, vulgö &tabtfiHnvoalt/ appellant.
TITULUS IX.
Litter£ > & Universitas.
Q Uanco jam ä primis annis foerinc in pre- cio Litter* , liberalesque difciplin*, plenz func librorum pagin*, & varia per orbetn tot impendiis ereaa Lyceaabundö demonftrant, loquuntur cot C*farum fenfa, tocdecreti ProfefloribusCenfus, tot domicilia perllrbes, &oppidalicterarumauditoribus in- ftrudta: Certö Macedonum Principi tanti erac velunus Poeta Homerus, uthbros ejusdcm, fiPlinio fidem damus üb. 7. cap. 29. aurogem- misquc diviti incluferit fcrinio, neque fuaviüs fe quiefcere crederet, quam (i eosdem capiti Unä cum pugione fuppoluiflet: Quid, quod di- vini litteracis, abantiquis noftrrt ftatutihono- res, ftatu* ac Coloffi pofici > fepulchra& Mau- folaea Regia poft eorum fine mortem conftituta? quid,quödorbetoco feparataänobis, aclitte- rarum rüdes American* gentes ab Hifpanis faba&x ütcerarum ulum cercUÜmum Divinica-
E 2 tis

ds'argumentum effe putärint, cum chärtar fcri« pcx vocem occulcam in eile animadverterent ? Ciezatom. 2.hiftor. Peruan. cap. 34. qusom* nia luculentüm dant teftimonium, fummam_j Vienttenfium Urbiaccedere gloriam exfloren- tiflima illa, acfoecundiflittia fapiemiae Matre__s litteraria UniverGcate, ex qua tot indies litcera- ti prodeunc Filii, tot tarn facrx quam profan* reipublicae decora progignuntur ; ut vei ideo mihi non leviter deliquifie viderer , (i hanc Viennenfis Civitatis non modicam gloriam_J praeteriiflem.
Univerfitas itaque ViennenGs ut refert Specul. hon. Domüs Auftriacs, & Lazius lib. 3. cap. 3.äFriderico II. Imp. anno 1237. devicto Friderico Auftrise Duce, & Vienna in Civita* tum Imperiinumerum adle&apenes S. Stephanum eft ere&a, ac ä faecularibus Profefloribus adminiftrata, fed ab Ofctocaro poftmodum_J fcientiatumamante Principe, & Bohemiac Rege, Duceque Auftrix pluribus proventibus, & Magiftrisanno 1356. auäa, acad Aulam no* vam Du cum ad Urbis moenia tradu&a fuic; fed qualiterrebus Omnibus pretioGs ufuvenic» quae parvx primum in amplam crefcunt Majc* ftatem, ica huic eft fa&um UniverGcati, 6 c a modico fundamento in tantam, quam nunc mi- ramur, propagata eft dignicacem : Albertu 5 enim fecundus advocatis Pariiiis purpuratis Theologis, ut dignam fui relinqueret memo- riam, novam aggreditur Fabricam, 6 c prop^

Patrum Auguftinianorum Ecclefiam in loco« quem nunc forum porcorum nuncupamus, fplendidum erigit Collegium, inquoflorerent ftudia, öc Arces liberales promoverentur; verum Rudolphus IV. AuftrieDux» quiapcius, Scäturbisremotius (elegerac Ipatium, eamad Portam Stubenfem tranftulit, eique reli&a—• Templariorumacdificia confignavir, millequot annis florenis cenfum auxic, öc in formam Aca- demiae reduxic, quam tarnen anno poft 1388. üti Spec.hon.Auftr. I.4.C. 2. Albertus 111 . cum trica nuncupatus longä illultriorem reddidit, dum non folüm ab Urbano Romano Pontifice confirmationem obcinuit, fed infuper Mathc- feos Profeflorem adjecit, ipsümque Profeffo- rum numerum ad triginta } quos inter Theologie 3. Juris 4. Mediane 3. Philo/bphiac öc lin- guarum 20. erant, qui tarnen numeruspoftea teile Lazio a Ferdinando II. geminatus eli, am- pliavit. Manlit ftatus hic Univerfitatis ufque ad annum 1622. quo vocad ut fupra diximus anno 155 1. ä fclicis recordationis Fcrdinando I. Rom. RegeSoc. Jesu Patres Univerlitati huic inviolabiliter, öc in perpetuum favoribus Au- gulliflimi Imp. Ferdinandi 11 . funt uniti, qui lit- terarum amore,6cearundem promovendarum zelo indu&us locum iilum, quem Rudolphus IV. pro Academia deftinaverat, illis configna- vit, Collegium celebre, Templum, fcholas* omniaque ad Univerlitatem neceflaria edifiea- yit: 6c quoqiam adhuc locus ifte angullus vi-
£ 3 deba-

debatur, praeter domus illas, in quibus Studiofi quidam certisfundationibus, & Burfis , ut vo- cant, ad id conftitutis alebantur, alias adhuc acivibus praefatus gloriofiflimus Imperators coemi, de in ufum Patrum tradi mandavit, quo fadum, utindiescopiofiori Scholarium affluxu Univerfitascrefceret, 6c inter primarias, 6c ce- leberrimaSj quaecumomnibus aliorum Regnorum» aut Provinciarum Univerficatibus jures competere poflic, Academiasab omnibus viris dodis recenfeatur.
Habet llniverfitas hxc fuum,qui annis fin- gulis ipfo fefto D. Andreae diepublicdin Audi- torio praefentibus Re^erendirfimo 6c Ampli fli- mo Domino Epifcopi Viennenfis Officiali, ac Univerfitatis Cancellario,Perilluftri ac Magni- fico D«Superintendente Cadareo, R.P. Collegii S. J. Redore,Proceribus Univerfitatis, reliquis- que Dominis quatuor Facultatum Dodoribus» a quatuor Nationum Procuratoribus foleinni ritu eligitur, Redorem Magnificum, quiquot annis ex Faculcate alia ordine debito fufeipitur ita, ut Theologico fucccdac Jurifta, huic Medi- cus, poft iftum alius ex Faculcate Philofophica in hoc officium aflumatur. Eaautem Redoris Magnifici eft dignitas, ut in publicis adibus, N aut Proceflionibus primüm ä Caefareis Majefta- tibus locum capeflat, hujus eit Univerfitatis tra&are negotia, 6c criminalibus praefiderc, partes adverfas componere,6c quidquidadartc" liberales percinec, in Academice majus decus, &
orna-

ornamentum dirigcre; quod ut feliciüs cedat, finguli ei ex quatuor Facultacibus Decani, qua- tuor item Nationum Procuracores, Auftriacac videlicet, Rhenanae, Hungaricae, 6c Saxonicae’» öc quatuor quos in Facultate quavis Seniores nominant cum binis Afteftöribus (unt aftignati, cum quibus in ConGftoriis, qua: quoc hebdo- madibus regulariter bina celebrantur caulas tarn civiles, quam criminalesaudit, & fenten- tiamdecidit.
Et quoniam qui vis ex quatuor Facultatum Do&oribus Dignitatis hu/us de fecapax Gc, Societas tarnen ad demerendam UniverGcatis be- nevolentiam Iibere, 6c fpontd fuä omni Jure__i> etiam ex Eledione palliva oriundo renunciavit, 6c quidquid in Academico Re&oratu eft honoris, 6c dignitatis, id totum volens iibens Domi- nisDo&oribus quatuor Facultatum, qui de So- cietate non func, reliquit, unde viciftim Uni- verGtas ad conteftandum fuumbenevolumer- ga prxfatam Societatem animum declaravic» ita hanc Collegii cum UnivcrGtate unionem fe recipere, utnolitquidquam Sociecatis Jesu in- ftituto, autßudiorum rationi praejudicare__s ; quamobrem R. P. Collegii Redtor, ipsäque Societas in Collegii perfonas omnes,quac in Uni- verGtate litteras docent, aut audiunt, aliüdve in iis gerunt officium omnem eam de illis di- fponcndi poteftatem, aut eorum Minifteria di- rigendi, jus 6c authoritatem fervabit, quam in eas ante unionem habuiftet, eamque in reli-
E 4 quos

qüos Scholares, qui Patrum de Societate le&io* nesexcipiunt,autin Seminariis degunt, red- rebitauthoritatem: hoc infuper honoris R. P. Collegii Redori tribuit Univerfitas, ut in adi- bus Academicis fcdeat, & locum occupet im- mediatepofl; D. Superincendentemintcr Uni* yerfitatis Proceres telatus
Scholas quod ateinet, manfaetiores qua* tuor ob majorem ftudentium commoditacem binisinlocis, domoProfefla videlicet, &Col- legiodocentu^itatarnen, ut illzCollegiofiqt fubordinatz: reliquz, ut Poefis, Rhecorica__», linguarum Grzcz & Hebraicac cognitio,Philo* fopbia, Q>ntroyerfiz, & Theologia utraque__s cumanpexis Secundariis ledionibusä deput*- tis a Societate Profeflbribus, quz eos per Fa- culcatem fibiconceflamadDodoratutn Facub tatis propriz fine przvio publicz repetidonis adupromovet, Aqditoribus in confuecisUnt* verfitads fcholis, de quibus ante, proponuntur. Scripturam tarnen. Jus Canonicum, &Theolo* giam etiam exOrdinibqs aliis Viri dodi & Re- ligiqfi ob id ftipendiad przlegunt, liedt fub d- tulo tertiz» &quartz Ledionis etiam priores binz feientiae ä Dodoribus Societatis Auditori- bus popiofis explanentur. Reliquz binz Facul- tatcs,Medica,& Juridica in conftitutis ad id pro« pr|is Collegiis Profeflores omqi litterarum do- dfina e*gqlto$, qui fuos inflituaqt, ^opiofos re* (jeqfent, ut mirum alicui videri non debeat, m w FäWltatitos fiqgulis pro?ed$rs yiros do-
äÜfc

ftiftimos, cum neceftarium prorfus fit) a fonti* bus claridimis ri vulos limpididimos prodire.
Ec uc de primo Univerfitatis decore pau* cula quaedamdelibemus, de honorum Gradi* bus, quibusexercicati inarenalicerariamilites ornari confucverunt, hoc loco diflerendum ve-r nie. Excogitaci furtt jam ab immemorabili tempore ä veceribus Philofophis bono utique pluri- morumconfiliocertidignitatisgradusqueis ad bonarum Artium ftudia incicaretur juventus, & progreffi in dodrina fublimiori Auditores de« corarencur, unde uc Nazianzenus in Monodia Auchor eft Caefarienfis Bafilio M. honoris, & Profeflionis infignia ex more conferre volue* runc, quamquamipfe propter fingularem mode fti am eadem repudiäric. Quando tarnen, Sc nbi certus promotionum ordo, & nomina, fin- gularümque Faculcacum leges fine introduftar, non fatis incer Authores eft compercum: alii Bononiae, autParifiis circa annum Dom, 1120. primö coepiflfe affirmant, cum enim Gratianus lurisCanonici,Petrus Lombardus, feer* Theo* logiar Epitomen confcripfiflent, qui Graciani decretum, aut Lombardi fentencias didiciffcnt, yel perlegiflent, Do&ores appellari eeperunc 3 verum, ubinumerqs eorumin immenfum ex- ^refcercc, decercaquapiam profitendi ratione cogieatum, & Gngularum Faculratum leges in* trodu&aefunt, ucAuthoritate publica 4 Scho- iafticis conyentibus folcmni, & accuratä disqu 1 « fitioqe prius ( nara Codiciliares Doäores,
S ? . qui

qui Pontificum, aut Principis diplomate hono- rarios ticulosconlequuntur, polt acceflerunt ) certum erudidonis & virtucis teftimonium ha- bituri crearentur. Conftitutum quoque tem- pusefo quodin ftudiis antefolemnem illam_5 gradacionem confumere oporterec. Gradus au- tera praecipui tres funt. Primus eorum, qui Tyrocinii depofici infignia accipiunc, Baccalau- rci appellantur: Alter eorum, qui Prododo- res, feu Licendad dicuntur, tertius Dodorum, & Magiftrorum eil apex fupremus. Verum alii mulcö aldus publicarum promocionum Origi- nem repetentes, ab Augufto Caefare profluxif- fe affirmant: Cum enim hadenus promifcud de Jure refponderent, &lucri causa parumali- quando confideratö, Auguft äs Caefar dscrevit, ne quis pofthac fibi eam ufurparet Facultatem, nifi Principis Authoritas accederet, infervien« te publicorum Gymnafiorum examine : Cer- te Adrianus Imperator Viris quibusdam Prae- toriis hanc Jurisdidionem citra examen peten- tibus refpondit, eam rem non peci, fed przftari folere: Principes non conferre, nifi priüs fe idoneoselledemonftrarent, & publica Autho- ritate optimorum Curialium Confenfu promo- verentur,quodipfumetiam Jüdin, in I. Majdft. Cod. de ProfelT. 1. io. ut Zafius 1. 2 . ff. de öri- gine Juris teftatur, refcripfit. Sed quidquid de Antiquitate, aut Origine graduum difceptent alii, certum efle pro comperto habemus, Vien- Civitatem aliarum Academiarum feu
legi-

*
egibus, feu confuetudinibus acritcr infiflere, nihilque eorum negligere, quse aut in fui majus decus, Ecclefiae, auc Reipublica incrementim, fingulorum cederepoflic utilicatem: undeFa- ^cukasquidem Philofophica praeter difputatio- nes folicas, tarn publicas, quam privatas, bina quoc annis temporum ftatuit fpacia, quibus bene meritos, ac äquacaor ad id per Faculcatis membraeledis Judicibus beneprobaco , Phy* ficos,quidem adBaccalaureatum, Metaphyfi- cos verö ad ipfum Magifterii fupremum gradum extollat: quod eäfemper pompäperagic, quse a numerofa promovendorum copia, Honora- riorum nobilitate, Catfarei Ablegati Authori- täte« Do&orumex omni Facultatemulcitudi- ne, tubarum, cympanorum clangore, &ftfti- vo Audicorii apparacu, plurimum accipic fplen- dorem, & commendationem. Reliquae Facul- tates in Cachedrali S. Scephani Ecclefia, ere- do ob id in templi medio fumpcuofo pegmate> Eruditorum frequente concurfu,fubcampan* majorispulfu, invitatisadfblemnicatem ,& or- dine, ac longä ferie, ab Univerfitatis quadam domo per plateampublicam ad Ecdefiam pro- cedentibus Facultatum Dö&oribus fuis (poft* quam fecundüm leges examinati bene, & probat! fuere» debitam Dodoratüs lauream imper- tiunt: accedunt in folemnitatis majoris argumentum compofiti Libelli, qui ab Humaniratis Clafle Baccalaureis, ä Facultate Oratoria Phi- lofophiae Magiftris, abaliis, rtliquis promotis
*qud,
-TT

•squ&,acHofpitibus unä cum Catalogo, chyro- thecis, &ä propriis Condifcipulis oblatis libeUis offeruntur. Et ne fuus Manfuetioribus littera« turae Difcipulis defit ftimulus, praeter ma jus co- ram SS. Majeßatibus annis fingulis ipfo fefto S.Xaverii die produci folitum Drama, ubi ab eadem Caefarea Munificentia diiigentioribus decernuntur proemia, qninae perannum ä qua* vis Poefeos nempe , & Rhetoricae clafle ador- nantur Declamationes, 6c concertationes litte* rariar, in quibus Vi&orumnomina referto co- ram Virorum eruditorum auditorio promul- gantur ) quod idemquatuor clalles reliqus fe- mcl peranni fpatium bono ftudiorum profe* äu, 6: do&rinaein Juvenibus incitamento ex- fequuntur. Multa adhuc eflent quae de Uni» verfitate hac difierenda fupereflent, fed quia nota omnibus lubenteseapraetermittimus, ac ad alteram quam Academiam vocant, tranfi* mus.
Fundnta hzc eil ä Provincia ante anno* non multos, ac in Suburbiis picarum platea di« £ta, ante portam Scotenfem fita: degic in hac copiofa Nobilium juvcntus, qui ä Regionibus eciam exteris confluentes» tarn in licterariis> quämaliis nobilitatedignis ftudiis imbuuntur; diverfi in hunc fincm Artium, linguarum, Juris, öcc. funt defignati Profeflores, quiftatutis femporibus foluto adid annuo (lipendioin ea, quam quifque adcjifccre velic libcialium artium
difci-

difciplina eos efudiatit, & non nifi in iisdenl£> excultiflimos manumittant.
Referimus pancer ad ticulum iftum Artet liberales alias, in quibus Juventus nobilis in- ftruitur ; quem in hnem variae funt eredae do* mus, & Amphiteatra,in quibus, equitando,fal- tando, digladiando, allsque tarn militaribus, quam nobibbus exercitiis, abexcellentiilimis quibusque fua in Arte Magtftris inftrudi profe* dum faciunc (ingularem, hinc eredae Schöbe cqueftres, tarn intra Civitatem ad ipfam aulam Cacfaream , ad quam ex Regia per ambitum pa- tecaccefius, in qua Sacra? Caefareae, Regiaeque Majellatis Ephebi ftatutisdicbus, ac tempori- bus erudiuntur, quam extra llrbis moema ad paulöante memoratam Academiam, in qua no- bilitas plurimafe exercet, quibus, quam vis his adnumeranda non föret, adncdimus pugila« rem fcholam, apud cervum aureum, in qua ün- gulis prop£ Dominicis diebus fua Opifices lu- dicra exhibenc praelia, & fecundum cu/usqus morem. ac inftitutum jam hoftis oblongis, jam frameis ligneis, jam aliispro diverfitate inftru- mcntis fe;ovialitcr(imul, &artificiose delum* bant: quibus in artiticiis & aptos fe, & expetitos ad hoftiles (li ncceile foret) retundendos impe- tus efformant.
Cum litteris eredae, Scinftrud« praccla- rillt mis Audoribus Bibliothecae non exiguo (int emolumento, & Urbibus fplendori, aliquas in genere easqnc celebriores merito hunc ad ti-
tulum

tulum revocamus; &ne!ongi fimus, Princi- pacum,uti a?qU,um eft,obtinet AuguftiflimiCae* faris Bibiiotheca, quae cam quoad copiamf mul- taenim librorum millia continet) quam quoad fplendorem,Authorem impreftorum,Codicum M. S. Annquariorum,omniumque eorum, quae Bibliochecam Caefare dignam ornare poflunt, aut in ea defiderari, debitum apparatum inter primas, &celeberrimas, non unius Urbis, fed uccommuni> fenfus eft, Orbi univerii numerari poieft: Habentquoquc Bibliothecam fplendi- dam, eamque publicam RR.PP. Ordinis Prsedi- catorum D, Dominici, quam ob fundationem, -Wmdhagianam appellant, celebris ea eft, & vifu dignidima: Faculraccs quoque fuas fepa- racim variis in locis ereftas, non folum fu* Pro- fefIionis,fedetiam omnigenarum rerum Autho- ribus habent inftru&as Bibliothecas, neque_j eciam Collegium , Monafterium, aut Religio- lam Communitatem reperire eft , in qua non praeclariflimas copiofisplane, & exquifitis Au- thonbus locupletes, &omni eä pompä, quae Religiofe non adverfeturmodefti*, divites mi- rabere Librorum, Tabellarum, Globorum, In- ßrumencorümque variorum, uc itä loquar, Of- ficinas, ut quafi tot litterariis armata loricis, quod libns prodeat adversus fegnem ignoran- ciam pugnax Vienna,fibique doärinae palmam, & triumphum adversüm alios polliceri facilö queat Artiutn liberaliü aut hoftes,aut Rebelles.
TITU-

TITULUS X.
Artes Mechanicte.
A B Arcibus liberalibus ad manuariasdu- cimur, quae & Urbium commendant —j magnificentiam, & augenc fplendorem. Sunt h* in Urbe hac noftra tarn copiof*, tarn exquifiese ; ucad expoliendum quodrudeeft» ad elaborandum qued informe, divino munerc Vienna data, imönatavideatur. Lubethic eas ordine recenfere, quo in fuas fingulac di vif* Tri- bus, fuo Trtbus ftipatae labaro, & fuo labara_s TucelariDivo infignica, fub ipfaTheophori* folemnia dignum non tarn artis omnigenae* quam devocionis intuentium oculis praebent fpe&aculum.
l. Tribus Fabrorum Lignariorum eft, fudque in vexillohincmagnum Chrifti Nutritium D. Jofephum ; inde Noemi arcam oftentac.
2. Murariorum, & Lapicidarum hincSS. Ni- coftracum, & Symphorianum; inde SS.Ca- ftorium, & Claudium.
3* Scandulariorum: hinc D. Cu (lodern Ange- lum; inde dom um Lauretanam.
f Arculariorum: hinc Deiparentem Virgi« nem; inde arcam foederis.
Fabrorum Serariorum, & Horologiopseo- rum: hinc San&iflimam Virginem Ma- riam ; inde S. Leonardutn.
6. Sa-

R7
j? 6 > SapanarlöfumSal&fflerttäriorum, & Ca*
* feariorum hinc S. Oswaldum ; inde S. Eu- ftachium.
y. Coquortim: hinc Chrifti Aviam Di?am_J Annam ; inda nuptias in Cana Galilaeae..
8. Carbonariorum : ex ütraque vexilli parte
* Dei Matrem Virginem exhibet.
I‘: 9. Carperitariorum: hinc S. Eliam * inde Di*
I vam Catharinam.
! Io. Toriiatorum: hinc JesuIum tornatoriasar- '■ tis Juventute Studiofiim ; inde Divam Ma^
riam Magdalenam.
' ii.Naiitarum: hinc DivosNöemüm, & Nico- U laum, inde eosdemcum Beatiifima Virgine.
£ la.Bajulorum t hinc D. Auguftinum cum_? ' D.Thoma Aquinate.
13. Chirurgorum: hinc D;Bartholomaeum;in- : de Sam iritanum Evangelicum.
s 14. Reftiariorum: hinc Deiparam Virginem; f 1 inde D. Auguftinum.
15. Pileonum : hinc D. Partheno-Märtyrern 1 Barbaram; inde D.Turdnenfium Praelülem
| Martinum.
t 16. Figulorum : hinc D. Florianuni; inde D. Sebaftianum.
j 17. Textorum: hinc Dei Filitim; inde San&if- ! ftmam Dei Matrem.
^ 18. Fifcellariorum: hinc S. Dorotheam; inde
D. Gregorium.
19. Mcllicracariorum s hincMatrem mifericor- I diae ;*inde D. Mediolanenfium Praefulera—$
I Auguftinum. 20.
1

ao.Farinarioruno: hincDEiGenitricem; ind« D. Claram.
21. Pabuhriorum: hinc Nativitatem Domini« cam; indeS. Agnetem.
22. Molitorum: hincDEi Matrem; indeD. Nicola um.
23. Piftorum: hincDEi Matrem cumDivoNicolao Tolentino; indeD. Auguftinum.
24. Pe&inariorum, & Cribrariorum: hinc D. Mariam Magdalenam ; indc S. Danielem Prophetam.
25. Aciculariorum: hinc efligiem SS.Trinicads* inde S. Dei Matrem Mariam.
26. Sarcorum : Divum Michaeiem Archange- lum.
27. Lanionum: hinc 4. Evangeliftascum Agno Apocaiyptico; inde Abrahamum immo- lantem Ilaac.
28. Linteariorum: San&iftimam Dei Matrem Virginem.
29. Campanulariorum, 6c Fabrorum Scanna- riorum (ine vexillo.
30. Alutariorum D. Catharinam.
31. Marfupiariorum, 6c Manicariorum: hinc SanttiflimamTrinicatem; inde lachryman- cem Virginem Bötfchianam cum D. Udal- rico.
32. Coriariorum: hinc Beatiflimam Virginem; indeD. Proto*Märtyrern Stephanum.
33. Ephippiariorum: hinc D. Georgium; iu- de D, Auguftinum.
f 34 «L<>

54. Lorariorum: hinc D. Gentium Doftorem Paulum; indeejusdemConverfionem.
35. Samiariorum: hincD. Barbaram; inde Da« vidcm de Goliatho triumphantem.
36. Vietorum: D. Urbanum.
37. Pileatorum: D. Apoftolorum Principem—s Petrum.
38. Pomariorum: hinc D. Annam ♦ inde San- dtiflimae Annas Filiam.
39. Topiariorum: hincProto-Parentes noftros Adam um & Evam; indeChriftum fub Hor- tulani fpecie D. Marias Magdalenas compa- rentem.
40,01itorum: hinc SS. Trinitatem ; inde_>5 D. Marcham.
41. Sutorum: hinc Dei Matrem; indeDivum Auftrias Marchionem Leopold um«
42. Fabrorum ferrariorum D, Ludovicum utra- que ex parte.
43. Segmentariorum : hinc Deiparam Virgi- nem cum D. Joanne Baptifta; inde D. Paulum.
44. Reticulatorum tibialium t hinc Jesum Pa- ftorem; inde Familiam Chrifti.
45. Suba&oruna Coriariorum: hinc D. Michae- lem; inde D. Bartholoms um.
46. Diftillatorum: hincBeatiflimam Virginem Auxiliatricem; inde D. Fiorianum.
47. Zythopsorum: hinc D. Virginem Auxiliatricem ; inde D. Fiorianum.
48. Pel-

48. Pellionum: hinc Dei Matrcm ; inde Saa* ttum Roch um.
49. Vitriariorum: hincDEUMPatrem; inde—® S. Lucam.
50. Aurifabrorum: (ine vexillo, fed praferun- tur iis aurati bini calicescum paieris in de- coloratisperticis.,
Praeter hos, quosfuis attribuimus tr : bu- bus, aiiiadhucfununCivitateifta (iveTypo- graphiam, live Pidoriam, Statuariam , Sa ip- turiam, live Archite&uram civilem & milita- rem, live alias arcesdeüderes , Artificesquäm
f )lurimi, quos, ne iongum nimis texamus Cata- ogum, confultö praetermilimus, «um conÜet in una hac Urbe cot diverlarum artium polTe repe- riri peritillimos Magiftros, quotartes func ex- cogitabiles, utvel inhacgkmanulkquamum- vis celeberrimae per Orbcm Civitati V.ennam palmam concedere cum vericate faceri polfi- mus.
T1TULUS XL
Gazopbylatium Ciefaris, aliäque
pretioßu
O Pes> qu* felicitatis human* pars func maxima, in una hac Urbe, & amplas ek fe, äepretiofas liquet; metiri eas, qui appetit» incolarum multicudinena,mercimonio-
F 2 rum

rum frequentiam, cenfus ampliflimos, ve&iga- liaopulenta, privacorum itipendia, quaetius, munia, & fumptuofum vivendi genus perpen- dat; quae cum in compercofint omnibus, ipfum Auguttiffimi Caefaris Gazophylacium hic refe* rare placuic, in quo uno,quoci auc rarum ä pre- tio, auc decorum ab elegantia, auc ab arte, vel i natura commendatum vidic orbis, brevi veluti
’ compendioconclufum reperies. Proinquilino
: hoc tarn preciofo deltinatum in AulaCaefaris
| ampliilimum Sc elegans ejus habitaculum, lon- gitudine pafTuum duorum, Sc fexaginta, latitu«
► dine fepeem: hic ordine decoro , mole excelsä complures efcquiliti operis vifuntur ciftae; fuo omnes chefauro dicacae, cu/us fingula recenferc cimelia cum pagellac pracfencis non fuftineanc anguftiae, ea hic folümcommemorarefufficiac, quz vei maceriae, vel arcis praeftantiä csteris di- gniora fpe&ancium oculos in fui rapiunt admi* rationem.
Ab auro metallorum pretiofiflimo inicium t fumimus, quo hoc in Gazophylacio, Sc copiofa,
Sc elegans eft fupellex, prae czteris tarnen me- -i moranda videntur. Primö ftatua aurea Impe- : ratorisTurcici equo infidentis, binis ftipatifa-
| mulis, ftaturae notabilis. Secundö aurea Ru- 11 , dolphill. Romanorum Imperatoris Campanu- la. Terciö Catena aurea oblonga, lataque di-
> verfas Auftriacorum Archiducum efhgies ad modernum ufque Auguftiflimum Romanorum
i Iroperatorcm Leopoldura Achati incifas relc- ! rens.
II

rens. Quartö pelvis aurea cum Malluvio au- reo ä Carinthi* Ducacu dono oblata, dqua Neo-Naci Auftriae Archi-Duces Baptismali un- dä luftrantur. Quintö Horologium aureum Cryftallo pellucidä obdu&um , quod pretio aequari nequit. Sextö Corona Domeftica Im- >eracoria adamantibus, Saphyris, gemmisque najoribusdiftin&a, cum Sceptro exunicornu alaborato,in cuju? fupremitate faphyrus,ovi ad- rquansmagnicudinem, vifitur: pomum item mperiale gemmis praegrandibus pretiofum, quactria fepcingencis ImperiaÜum millibus Ru- dolphus fecundus Prags tieri fecit. Alia item Corona Imperialis cum cruce, adamantibus, Saphyris»gemmisque pretiofa, pariforroisilli, ^usNorinbergs aflervatur, hac Ferdinandus U. primus coronatus eft. Septimö Corona.-« tegni Bohemiae cum fceptro > & pomo. O&a- alia Corona Regalis äTurcarum Imperato- e perdueHi cuidam cransmiflfa, Sc fuperiori bel- oTurcico ab eodem in praelio obtenta« Non6 ritilkis aureus fuis cum calculis, lapidibus pre- tiofis diftin&is. io. Latrunculorum lufus ex auro obryzo librarum 27. 11. Chartifoliorum ufus exauro mufivo cum aureo numismate,vu »inti duorummilliumducatorum. 12. Race- nus aureus iu Tokayenfibus fuperioris Hun- gariur vineis repercus. 15. Lamina aurea—» prsgrandis artechymica 6 mecallo; alia item *uri mafTa £ plumbo transformata. 14. Pocu- Uaureamulciformia> äquibus aliqua moventc F 3 ne^

semine raro artificio in menfis fusque deque gyrantur. Poftreraum variae pdves aureae, & fi quae aliahujus generis fupcilex.
Ab aureo adargenteum defie&imusappa- tatum> de quoidunumin Gazophylacio hoc dixiflefufficiat, eumCaefäredignum, & Cants non imparem effe Majeftati, pauca idcirco adfe* ram, eaquecaeterisdigniora. i. Na vis argentea inauratamternorotularum motu fuiscum ve&oribus progrediens. 2* Globus Cceleftis. 3. Bacchus curru ve&us hirco infidens. 4. Stro- phium argenteum labore Indico fubtiliffimis incifuris caelatum. 5. Bini contexciex argen* tocalathi, quibuspracftat paris operis quadrata fportuIa,ab Auguftiflima Impetatrice defunÖa ex Hifpaniis adduda, ftru&urae tarn elegantis, ut ars fola feptem coronatorum argenteoruro millia mereatur. 6. Caroliaudacis Ultimi Bur- gundiae Ducis ftatua argentea genu innixa, alia item PhilippipulchriHifpaniarum Regis ftatui argentea vivi ftaturam acquans. 7. Fritillus argenteus; taceo horologia artis exquifitiffi* ms, eäque mukifaria, lances > fcyphos > phiales, pocula, aliümque copiofidimumd metallotaß pretiofo apparatum,
Union um, Margaritarum, gdmmarümque tantus hic decor eft, & pretium, ut quidquid natura ex his Orbi pretiofum protulit, huc in* tulifle videatur. ’ Vifitur hicpraecaeteris Acha* tes candidus, cui ternac Romanorum Caefarum •ffigies incif*. 2. Onyx, cui mfculpuAlexan*

*
* *
dri Magni effigies, duodcnis imperialiummilli- bus zftimatus. 3. Caput ex Achate czlatum quod e Sinis ad nos translatum millionum aliquot precium ibidem habuiffedicitur. 4* Phia- la ex Achate & Jafpide miro naturz foedere ad- unatis. 5. Alia exOnyche phiala ampla, & capax auro veftita, 6. Malluviolum Achati- num ä Leopoldo Czfare decem imperialium_» millibus coemptum. 7. Phiala Amathyftina. 8.Phialz binz,unaque capacior £ granato orien- tali czlata. 9. Amphora vafta, cum phiala ex fardonyche. 10, Lapis Lazari. 11, Major phiala d lapide Neghritico, 12. Sereni(Iimorum_j> Auftriz Archiducum Infignia cum Aquila Im- periali dlapidibus pretiofis vi vis coloribus effor- mata. 13. Concha manüs magniiqdinem—s explens, exterius Achatina, interius Amathy- ftina. 14. Poculum przgrande eTopazioBo- hcmico. 15, Phiala ex Adamante Hungarico ovianferinimagnicudinnmzquans. 16. Scy- phus öTopazio oriencali floribusd margaritis diverfisdiftinftus, 17, Latrunculorum lufus £ lapidibus pretiofis thecz argente« inclufus* 18. Varia £ Cryftallo pocula, phialz, lances, ftatuz,navesj quz intereminet Scyphus Cry- (Ullinus capax in conum aflurgens ulnarum_* duarumaltitqdine, ab Hieronymo de Miferon elaboratus,in ternasfiftulas, äquibusquzlibec poculum exhibcc; hic fcyphus convolvitur, una tarnen, 6 c indivifa ex materia efformatus , Viginti Impcrialium millibus, zßimatur. 19» f 4 Hy-

Hydria Cirf ftallina ab AuguLiEma Imperatri- ceexHifpaniis allata. 20. Adamas Orientalis quadratus Oeniponto allatus viginci Imperia- lium millium valore pretiofus* 21. Aliusprio- remajor Adamas, gemmis* pyropis, auroque veftitus, 22. Adamas Bohemicus magnitudi- ne nucis regi* majoris, formam habens Orien- talisillius Adamantis celeberrimi, qui Floren- tinae aflervatur, Auguftiflimae Imperatrici ex Hifpaniis oblatus* 2$. Gemma nucis myrrhi- fticae magnitudine fexaginta imperialiummil- libus acftimaca. 24. Ornatusex Adamantibus i in frondes fpeciofiffimas elaboratus, cencum_*
► imperialium millibus sequiparandas. 25. Scu-
* tumpavonemäSmaragdisexhibens. 26. Flores variiä pyropis, adamantibüsque confe&i. 27-Pyropi aliquot in quadrumconcifi imperialis | magnitudine. 28« Patina achatina, aii non
, artis fed naturae folertiä itvfcriptum legitur 2m-
\ 10 Chriß 0. 29. Lange nula e Smaragdo Orien-
{ tali ba(i triplici innixa nulloprecio Litis aequan-
v da; parhuiccimeliumapud Monarcharum_ff
[ Orbis neminem repsriri dicitur, magnitudinem
i Smacagdi hu jus commemorat Lambecius in
! Bibliotheca Augufti Caefaris. Paris magnitu-
I dinis bini alii pretiofi Iapides hie aflervantur,
| quivis quadraginta Imperialium millium pre-
] tiumfibi vendicat. 50. UrceusSChryfolico,
auro veftitus. 31. Frameae Turcicae, aliaque arma,ephippia, equorumejueornacuscopiofus i adamantibus, auro, gemmisque diftinöus. 32.
Fri-

Fritillüs corallinus. 33. Latrunculorum In« fus eCorali.sTurcicis. 34. Ci fta mundo mu- liebrr pretiofo, Turcidsquemuneribus referta* 35. Topazius praegrandis. 36. Tabula pretio- faadamantibus, gemmis, floribusquediftin&a ab Auguftiflima hnpsracrtce vidua elaborata. 37. Bezoar Occidencale, & Orientale. 38. Ma~ gnes mirae molis anchoram praegrandem fu- llnens. 39. Hyacinthus Autlriacorum infr» gne cum majori lictera L. non arte , fed natura Magifträ referens. 40^ Linea Margaritharum» quarum quaelibet avellanas nucis magnitudi- nemadxquat.
Ad ea nunc qux exquifica magis artificum elaboravit induftria, devenimus, qua: cum ferd fini innumera,digniora fubnedimus. 1. Varia» miraeque artise fuccino, ebore,cornu Rhinoce« rotis, unieörnu opereToreucico elcborata hic vifuntur pocula , Scyphi* lances , & fiquasalia hujusgeneris e(t fupellex- 2. Triremisampla eburnea omni apparacu navali inftruda. 3. Caocharus eburneus, cui Paradifus Orbis cum animantibus ommbus infculptus. Accedunc his Cancharus minor eburneus ab Auguftifli- nao noftro Imperante, & major aker ä Glorio- fiffimac raemoriae Ferdinando III., tertius item ä Sereniflimo Archiduce Sigismundo Oenipon- Uno rarädextericace torno elaborati. 4. Sphac- raprxceUa uno d co-ntinuo efformata cum ico- ne minuta, cui alia fuperindu&a vifitur. $. Py- xidula rotunda cui ab Alberto Dürer omnium.
F 5 ar~

artium peritifllmoartifice täm affabr£ incifa_s Salvatoris mundi NativitaSjUt criginta imperia* lium millium pretio aequiparetur. 6, Tabelia Divorumlnnocentum c«dem cadatoopere ex- preflam referens. 7, Juftiniani Imperatoris effigies in Concha exprefla imperialium_a 5. millium. 8. Horologium infidente_a Baccho in fbrmam dolii figuratum, alcerum iteminequumefformatum, inequitante fua_» cumpharetraCupidine,tercium in globum cir- cinatum, quartum teftudlnis, quintumcancri figuramimitatur, utrumque interno rotarum motu lento pafllt progrediens, 9. Menfulx fcriptoriae multimod* variis exquilitiffimorum artificum cadäturis exornat«, 10. Maximilian! Imperatoris dimidiata ftatura lignea argen- teoinclufaloculo admanüsaititudinem aUur- gens, cujus anterius capillitium Auguftiflimx confortis fuae capillos exhibet« 11. Dracoin- gcns rotis quatuor ve&us. 12, Horologium in cruce Cryftallina elaboratum, 13. Imperatoris Juftiniani equo infidentis ftatua ex aere fufa. 14. Juditha Holofernem obtruncans, Chirurgus item cauterium inurens, pugna tota ad S. Gotthardtim opere ceroplaftico vivis li- neamentis efformata. 15. Bafililcus incorrup- tus vitro inclufus. 16 . CulterfpitamalisäBo- hemo Ruftico 1602, Prag« in potu abforptus, tandem poft novem menGum intervallum la- teri Ruftici exfciflus, Ruftico perannos aliquot fuperftite. 17. Cornu quodSan&orum trium
Re*
i

Regum fuiflecreditnr. 18. Colobium Gufta- vi Adolphi Suecorum Regis. 19. Binse ferpen- tum exuvise urnarum fere 30. eorum alter Mauros 5\ cum cane, alter Mauros ternosabtorbuifc fedicitur. Mittimus caetera, & ä profanis ad tacra paramus abitum, quae in tanta ttiam ha- bentur abundantia, utfinemnon faceremus» fi vel leviter fingula attingeremus , undealiqua delibare folüm contenti erimus*
Atque utabiis, qusecoeli, terrseque pre- tium Salvator notier vel tanguine, vel atta&tt fuopretiofaeffecit» ducamusinitiumj videtur hic Clavus ferreus,quidextram Salvatoris Ciu- ci affixir. 2. Altariolum ab externo etiam__* fumptu, 6c pretionon aeftimabile» unionibus> Margarithis, Rubinis a 6c adamantibusadom- nem Majeftatem excultum > aflervantur in hoc fangninese Redemptoris noltri guttae , pili ex • veneranda ejusdem Barba » Spinae» 6c Lanceae > Columnae, flagellorumque, quibus cruciatus fuit,fragmenta. 3. MagnaetresCrucistanft* particulae, uti 6c una de Purpura, altera de fin* done cui erat involutus.
Praeter has nullo comparandas pretio reli- quias aliorum San&orum habentur in Thefau- rohocfacro quämplurimse, has tarnen interna memorandas duxi fequentes. 1. Aliquot Integra Santtorum Corpora. 2. Particulas fa- cras ex SS. Apoflolorum corporibus, quae in cu- jusvis propria ftatua ex argento juftä ftatura elaborataaffervantur inclulW. 3. Osbrachi*-'*

I
i
t
i
I
(f
i
tf
s,
»
Uf
F
T»
!r
*
lelnnocentiiXI. 4. Lapis quidam/quo S. Pro- to-Martyr Stephanusfuit lapidatus. Alias San« &orum reliquias, qus copiofiflimae funt, & au- ro»argento, gemmisque pretiofis corufcant, non adfero : cernas illas Crucifixi Salvatoris ftatuas cacerc non poflum, qux partim natura?, partim gratis in fe continent miracula, ehque Orbi oftentant. Primam in braflica quapiarn membris omnibus, capillis, barbä, &c. & corporis totius Symetriä abfolutam natura protulit, alteram in Boris cujusdam caudice tarn apce, & eleganter effbrmavit, ut viverepotius, acab artis peritiflimo Magiftro elaborata crederetur^ Tertia illa eft Salvatoris in ligno exprefla Crucifixi eiHgies, quae Ferdinandum lLorantem,ac contrahoftjs auxilium implorantem his verbis confolata, & allocuta eil: Ferdinande non te de « feram*
Sculpta hicquoque aflervatur Beatiffimae Virginis ftatua, quam Aithiops infidelis nefcius quid operis perficiat, tamartificiose elaboravit, ut ad artem, & perfcdionem nihil in ea defide- rariqueat ulteriüs.
Reperiuntur etiam hoc in the fauro bini ra- ro prodigio in faxum transforraati panis libo- nes, quos foemina quaedam negleßo divino Ofi* ficio, ipfo fefto S. Anna: die pinfere attentavit.
Referuntur ad facramhancGazaminfini- xa propemodum auro, argento, unionibus.gem- mis, lapidibüsque pretiofis infculpta,formata, aut exornata Altariola, Candelabra, Lampa-
Ach

des,Calices, Ciboria, Monftrantia?, Urceoli,' aliique Templorum, & Ecclefiarum ornacus, quae vel fola enumerata librum implerent, un- de his in praefendarum fuperfedendum raci ad binos alios memoria dignos facrarum rerum_» thefauros brcviflimä rememorandos transgre- dimur.
Unuseftille, quiäMatthia Romanorum Imperatore, Sc Anna Auguftiflima illius Con- fugeRR. PP.OrdinisS. Francilci in novo foro dl concredicus, aflervacur hic in quodam de- cencepenesTemplum ma/us loco» Sc non nid ob reverentiam Reliquiarum accenfls lumina- ribus ä linteato facerdoce oftenditur : divifus e(l in ciftas varias» .eäsque capaces, ac äpretio fuo, fi extrinfecam foiüm fpe&es aeftimado- nem, non fads aeftimandus: Rehquiae fuis che- cis, aut preciofiflimis gemmis, unionibüsque di- ftin&isinvolucris impofitae, ac piendflimae lm- peratricis proprio labore, induftriä, Sc manibus decoratae. Praeter aliaSpinas ex Corona Sal- vatoris aliquot» ex ejusdem fangu.ne, Scc.quae in pretiofis ex Jafpide alcariolis aflervantur, in- tegra San&orum Capica, ofla ma/ora, digitos argenteis, aut CryftaUinis inclufa capfulis labore, Sc Margaritis ab eadem San&iffima Impe- ratrice exornatis oftendunt. Candelabra item 6. ex Jafpide akitudinis eximiae, Monftrantias, Calices, Scc. auro, argentdque indgnes quam plurimos, aflervacur etiam hic roforium granis Cetiteais aliquot copiofum, ud Sc ftagrum_3
quod-

\
i
*
I
i
quoddam, quoin Corpus fimm praefata Impc- ratrix defaeviebat: horae aliquot in foio ipt&an- do hoc thelauro Tunt confumendae.
Alter CelfifTTmi & Reverendiffiml eft Epi- fcopi ViennenfiseComitibus de Harrach,quem in Sacello domeftico Domüs in Preineriana_$ platea fitae fummi veneratione, &cultuafler- vat; eftinhocquidquidvelde Chrifti Dominij Matrisqueejus Sandtiflimae, vel Apoftolorum, Innocentium Infantum, aut aliorum Sandto- rum reliquiis poteft dcfiderari: Thelaurus ob Id magis pretiofus, quocertiüsconftat eum& genuinum eile, &miraculonon vulgaricom-
S robatum : nam cum a Sereniflimo Saxoniae >uce (ab illoenim tamexquifitum munus hanc inFamiliam provenit) quibusdam Lutheranis Praedkantibus, utrtliquiashafceauis conclu- derent 3 cura commhteretur, dolo quopum, an aftu paiticulam quandam Luiheri ex Caligis refectam, ac fpecialem incapfulamcompadam, facris reliquiis adjunxerunt, quam unäcum_j reliquis Ducisfigillomunitam Viennam fecu- roitinere transmifcrunt. Portatur interim ad Sacellum arca, eümque exhalatfoetorem, qui omnium nares obdrueret, ac totum Sacellum foedeoccuparet, neque evanuitfoecor ifte, do- necEpilcopus iplecum Cleroapercäarcafrau- dem deprehcnderec, &capfulam, cui inkiip- tum erat: Ex Calais D, Martini Lutheri , unä cum indufis quisquiliis combureret ,,quofadtq>
& fc&-

& foetorevanuit, & frägraotiflimus odor facrU ex reliquiis emanans Sacellum tot um implevit.
ln omnibus prope Ecclefiis prxcipud ve* rö Cachedrali exquifitum tarn quoad pretiofas reliquias, quam ornatum, ac vafa aurea,argen- teaque thefaurum reperies, quo & Divinus cul- tus illuftrior, & animi intuentium adDivinam honorandam Majeftatem reddantur prompteres, verum, quia vel ex folo Auguftiflimi Cx- faris, binisque praefatis fufficienter Viennenfis Urbis tarn facrx, quam profanx divitix, & orta exinde gloria abunde conftat, ad alia qux titu- lohuicanne&i poflunttranfimus.
Incer hxc primo loco memorandum venit Technophylacium Aulicum, quod in ipfa Aula videri poteft, exquifitis pi&uris pociffimüm_j>, aliisque tarn auro, quam argento, ebore, lapidi- büsque pretiöfis rebus celeberrimum , utvel hoc unicum in thefauri nobilißimi vicem fubi- re, & computari pofle videatur» Varia hic mul- tiinodis clariflimorum Pi&orum, aliorümque Arcificum rarisprodigiis referta, eaque arnplifli- ma longä ferie objiciuntur hypocaufta, in qui- busquidquid vel afpe&ü jucundum, vel arte mirandum, vel pretioeft fiimmum, magna vo- luptace oculorum afpicitur, hic tarn facrx,quäm profanx imagines ä variis aulis ad noftram—* hanc transmiflx,quarum leviflimx aliquot mil- Üum imperialium pretium tranfcendunt, pluri- nixetiam 30.40. 50. & plura millia fuperant; tanta alix arte, tali penicillo elaburatx, utfpra&-
ter

ter vocem ad vitam nihil aliud defideres , aliud nihil expofcas. Prxter imagines, & picturas rariflimas fpedandi proponuntur Idola auro, lapidtbusque preciods exprella, & cul'uin, ha- bicümque eorum, quae ab idololatris diverfis in mundiparcibus, remotisque cerrisadorancur, mulcakem numifmacaaurea, Caefarum Romanorum effigies auro, alioque fümpcuofo metal- lo,aucgemmiscxlat£: Urbesetiam, & muni- menca, qux vera exprimunc aliorum Regnorum Praefidia, quarum quaedam Auguft.s mani- bus, & laboreadvivum funt elaboraix. Vetbo nihil, quantumvis innutnera ibi reperies,'eit, quod fuam non mereatur Iaudem, fuam libi non vendicec xftimationem.
Ad aliud confervatorium ampliflimum a Tcchnophylacio, cui ab Ephippiis nomen eft impoficum, te duco: Videbis hic arte mirä,ma- joribus fumptibus, &ingencipretio, ac adCx- fäream exornata pompam Ephippia, lora, fta- pedes , phaleras, aliümque tarn equeftrem, quam currulem apparatum, quem vel diverli lmperiorum, & Regnorum Monarch^ ad lu- xum potiüs, & fplendorem, quam ufum ordina- riumexculcumnoftram in Aulamdignum Cx- fare munus ablegärunt, vel ad pompam, & Ma* jeftatem Auguftiflimi Imperacores fieri curä- runc: jacethic, &nullus fuoeftargento, aut auro honos, omnia gemmis rutilant, omnia py- ropiscorufcanc, & velipfamftellarum ad invi- dum ne&em illuminanc dispun&i loris, ephip-

piis. & ftapedibus adamantes, ut vel hoc dixiflc fuflficiat, lnsftimabilem his unis ineile valorem, ac precio pterium, quod tempore Salomonis fuifle legimus,obrurum fuifle» ac viluifle.
Alocoifto Vaftamingredimur Auls Ca- meram, ubi varia aflervantnr periftromata, qu;- bus ars tanta, lantüsque valor ; ut fola haec com- muni lenfu eorum, qui eacoram & viderunt, Sc flupuerunt, Regni alicujus integri pretium fuo precio adaeq de nt? alia acupifta hiftorias inte- gras,pugnas,beßias, fimdiave alia vivis colo- ribusexhibent, ali* filisaureis, argenteis, gcm- misque fuperba ocuios intuentium perftrin- gunt,a!iaex holoferico fimbris aureis iocuple- catapompam* Sc Majeflatem exhibentnon vulgarem.
Taceoalia, eaque quam rariflima,&quäm plurima Auls C«fane*,& vel ideo Urbis Vien- nenfis decora: certum efto,eam eile his in The- fauris Vienns gloriam, cum qua nulla per Or- bem Civitas, null* exterorum Principura opuleatis valeant comparari.
■'
.♦V
MIH . 1
G
TITU

TITULUS XII.
Horti, &“ loca recreatmii #•
gnata.
M Agnam olim in fumptuofis extruendis viridariisvim locabat antiqua Nobili- ras, eaque iis exftruebac impendiis, quaeadluxum potiüs, & fplendorem immode- racum, quam ordinatam relaxationem animi ierviebanc: miramur adhucpenfilesBabylonis hortos, eösque Orbis prodigiisadnumeramus, dum vel eosmortuis librorum lineamcntisvi- demus adumbratos, easque trabes fufpicimus, quibus tanca impofita moles, ftratas pavimento arundinesafphalco compa&as, aquarumrecep- tacula,procerasarbores auräquali fuftentatas, ampliflimum, & pedes viginti duos fpilTum la- titudine murum ftupefcimuS) verbomachinam tantam teftudinibus fulcam, opus fuperimpoli- tum opcridilaudamus, eöque humanum inco- lendis, aut ftruendishorcorum formis progref- fum finde ingenium ; ut qui oculari eos non probavicexperienciä, fidem propd abnuac re- cenfenti. Fabula(k,quod de Hefperidum Po- mario Poet* commemorant, vel de Adonidis Hortenfibus deliciisreferunt alii, illud cercum eft Viennenfi Florae areolarum fuarum non de- efle illicia, fedcivitatesreliquas in amoenum, ac floridum pofTe provocare cercamen. Et licet inter ipfa Urbis moeoia neque adeö copiofa, ne«
que

que amplitudine fua vafta poflint efle vireta, ea tarnen, quae tum in aula Cadarea, tum plerisque Religioförum Coenobiis, cum privacis Dominorum quorundam palatiis, tumipfisin Urbis reperiuncur maeniis, ejusmodi funt, quae pafce- re queant virore oculos,odore nares, amoeni- tate totum hominem recreare. Ma/ores func fuburbanae horcorum deliciac, quas, quianoti minusip(i llrbi quam /ucunclx, cam gloriofae, levi pennä more noftro percurrimus, illud ob- ceitances, ne, fi fors praetereamus aliquos, alios commcmoremus, id vitio,aut culpx noftrae,fed eorum, ä quibus id accepimus minus folerti in- dagini adfcribatür.
Primarios itaque, & tarn ä rerum varieta- te, quam Venuftate, & Magnificentiä memoria dignos in Suburbiis Leopoidmis recenfent prx aiiis anciquam Cxfär. Majeft. Favoritam, ut_9 nuncupant, quae tempore Vienncnlis Obfidio- nis vaftaca quidem, lua tarnen adhuc hodie ha- bitae magnificentiae vel ex ipfis ruderibus often- dic argumenta.
ln iisdem Suburbiis diverfis tarnen locis funthorti celebres, Principis de Montecuculi noä procul ä Drater. Com. Coloredo propd perticam vexilli ( ) Com. de Fia-
fching, penes hortum praefatum. Com. Lofchi, &c. Com. Volckra, Com. Zfernini ad ripam_* brachii d Danubio profluentis, in loco,quem in- tra falices dicunt. Com. de WeiflenwolfF pe- n£s FF. Mifericordix. Com. de Oetting ad Da- G z nu-

nubium.Com.deLambergad ripam Danubii, D. de Aichpigl, & Lebenthurn.
In Kofau/ praeter alios plures,quosomit« timusinlignesfunt, & dignicalamo Principum duorum unius de Dietrichftein, & alterius Liechtenfteinii. Comitum item ab Alcheim, Kueffitein. Harrach, Colaldo.
In platea picarum vocata Comitis Die- trichlleinii,Melicenfium Praefulis, Aulici,Re- giique aerarii Praefettorum,unäcum horto Vor« fleriano.
In via Regia Viennenfium Epifcopi £Co- mitibus de Harrach, Com. de Paar, Dominorum item ab Albrecht, Hcllinger, & Partilotti horti funt Angulares.
In EDiben ptaeter Auguftilfimarum Maje- ftatum Favoritam in paucis cclebrcm, inveniun- tur horti alii non pauci,quos tarnen inter prima« tum exercere dicuntur Comitis de Starrhen« berg.Com.deZlernini. DD. de Rechcron,Binder, & Scheller.
In platea Lutea vulgö&ott0dflen/ D.Ba« ronis de Seel.
In Vleubau Palatin! Hungarici, & Prinei- pis Efterhazi: DD. de Andler, Albrechtspurg > & Enzin.
In foffa argillacea ad aureum agnellum hör« tus eil ä gratia multüm amabilis.
Guntendorpii Epifcopi Jaurinenfis £ Du* cibus Saxonix. Marchionisde Obizi. Com.de Königseck. Baronis ab Oppcl. D. Secret. de
May'

Mayern. Quoetiam referimus nondumabfo- Iutum,fed vel ab ipfo jam exordio fuo fump- tuofum, qui unäcum Magnifico P-Jatio favo- : ribus Augufti Korn. Regis in Schönbrun mirä arte, 6c induftriäpro dignitate taaci Principis j adornatur.
Omnes hi vel vaftitate immenfi, vel ab pedificiis raris, & fuperbis pretiofi, vel ä floribus, flfru&ibüsquealiarum Regionum mirandi, peri- Iftromatis arboreis, fylvulis integris, ftatuis, pi- läuris, aliisquehortenfibusdeliciis amocninon Iminorem Vicnnenß Urbi gloriam, (Juämani- Imis ipfis genuinam deledationem pariunc, & I volupcatem.
| His Hortorum amaenitatibus non poflii- mus non fubnetteredelicias alias, quas Urbsto- ta examaenoarborumvirore, pracorum varie- tate,fluviolorümquegratiofo ftrepitu, umbrä, aereque Jocante, exvicino ßbipoft pontem loco excipic, quem Prater vulgari nomine corn- pellant: Locus ifte Suburbiis Leopoldinis con- terminuseamhabet in feamoenitatem, quaiöc ipfas cum primariis Miniftris Cacfareas Majefta- tes fbepius fuavi finu, venatione, aliaque recrea- tione rcfocillat, & copiofam ferum eciam in—s tempus nobilicatem allicit, & invitat ad hilari- tatem, locus ob id ver£ pretiofus, ac dignus, qui reliquis fuam ob amoenitatera hortorum illiciis comparetur,
Inter alia recreationi dicata, qualiacopio- & tarn Urbs, quam annexa Civitati Suburbia—* G 3 nu-

numerant, in quibus variae pro'viriummenris- que relaxation- exhibencur fpe&acula, nume- randa? veniunt Domus Comic*, & (phaerilte- ria: illasquodattinec praeterid, quodin Cae- fareo, & Academico Societatis Jesu Collegio, ac Domo Profefla, in quibus coram Augultifli- mis Majeftatibus, fpedante tamNobilium__*, quam populi confertä multitudine Dramaca exhibentur, ipfa in Regia novum, &amplum non dudum ere&um cernitur Theatrum, quod a Scenarum varietatc, commoditate, & reliquo apparacu comico non parvam fibi vendicac com- mendationem.Binae adhuc aliae habentur inUr- beDomuscomics,quarum unainplatca ad por- tam coeli, altera in platea fimplici dida fita eft: Ubi frequenter per anni decurfum tarn ea, quae aures,quäm quae oculos ingenuä valent deleda- rejcuriofo fpedatori cö hilaritateproponuntur.
Sphaerifteria,quantüm accepimus quatuor numerantur, ubi fuam ad artis regulas dexteri- tatemamantespilaeoftcntantvarii.* in aliis al- bi$,nigrisinaliis pilisluditur: primumnon_5 procul ab Aula Caefarea eft eredum, ad portam coeli fitum eltalcerum, tertiumpen£sMona- j fterium ad Scotenfes didum: quartum tandem | pen£s RR. PP. Ord. S. Francifci in Domo Albö- liana reperitur.
Inter loca recreationi fervientia ,-nonmi- nimarn fibi partem vendicat quidam Auguftifli- mi Imperatoris locus, quem ab aedificioFicü* QcbüU appcllanc, aflervancur hic diverfa fpe-
datu

Öatu digna anitnfjia fuis divifa repagulis ] & in certaforadiftributa, Leones, Urli >Tygrides, Lynees & aves rariflimx, quarum una molis,& magnitudinis /uftae pro plumis fetis, auc quaii pilis eil obdudfca, altera hic fpe&atur beitia, cui Carpophoro nomen eft inditum: acceflic noviflimdäTurcica Regatione allatum par Pan- therarum tarn cicurum,ut Vertagorumlocöie- pores capiant, e&sque adeum, qui curamilla- rumhabent, apportent, & abfolucävenatione raro fpe&aculo equis veluti caniculi infideant, & ade (Ion fuo blandiantur, hx tarnen adhuc Turcae cuidam, quicuratn earum ulterius gerat) concreditae.
Hoc eciam titnlo non praetereundum judi- cavi fpedtaculum aliud, quodin Leopoldina__a quotquoc Dominicis, feilisque diebus aeftivo tempore ad Leonem aureum vaftä in Domüs area pergulis bene inftru&a copiofis femper__s fpedtatoribus exhibetur, ubillrforum, Tauro- rum, ac aliarum tarn cicurum, quam ferarum belliarum venationes inftruuntur. Reliqua, qux paflim in domibus aliis reperiuntur lu- bentes praetergredimur, ac rebus aliis immoramur.
TITU-

TITULUS ULTIMUS.
M.agnitudoi& AmbitmUrbis.
U T Open noftro finem imponamus» ad- jungimus coronidis !oc6 quod ticulo fe- cundo promifimus , Urbis Viennenfis Ki ignicadinemj&capadtatem, quaecum in celeberrimis etiam perOrbem Givitatibus in- ter prima earundem numerarur decora, non in mediocre Viennae GlorioP* ornamentum ce- det, &commendationem, cum, utifequenti- bus oftendetur,maximas eciam Urbsnoftra per j Orbem Urbes, fi non fuperec,certb amplitudi- | nefuäadaequet; pro comperto enim habemus | circuitum illius, fi unä cum Suburbiis, qu®va-
I ftiffima elegantilfimis Urbibus non imparia ip- | forum hoftium teftimonio numerac, compute-
; tur (quemadmodum ex Machematicaquapiam I demonftratione anno elapfo fa&a, accepimus ) efle 20830. pafTuum, quae lan£ circumferentia ingenseft, &prop£immenfa. Utautem hanc cum aliis Urbibus comparattonem inftituamus, eas, quae ob amplitudinem fuatn celeberrimae cenfentur, commemorabimus, additis Aucho- rum, qui earundem magnitudinem exploracam habuere nominibus: A Principe Urbium Ro- 1 ma exordium fumimus, hacc ut Lipfius I.3. de I Magn. Rom. c. 2. teftacur, cum fiiburbiis ad I Oftia ufque protenfa in circuitu fuoolim occu-
J paverac 50000. paflus, jam vcrö poftquam —9 { äGo-

ä Gothis eft vaftata ad 21. ve! 2200a* paffas ek fc reda&am aj’unt; David Frolichius tarnen C«* lareopolicanusMathematicus, qui LipfioplurU bus annis eft recencior, Rom am non nifi 20000. fuo circuitu moderno continere tempore aflfe- rit, ex quo illam Vienna §30. pafläbus inferiorem efle cognofcimus.
Conftantinopolim Rom* fübne&eremus, nifi eodem Lipfiotefte illam Romae circuitu, &* amplitudine fuä parem int eiligerem us, ade< 5 - que & hanc ä Vienna fiiperari cognofceremus z ^uare RomäNeapolim quae cognominis Regni Metropolis eft concedimus: hxc teftante Lu- dovico Gotofredo in Archontologia Cofmica non nifi 7ooo.paflus fuo compleditur ambitu, quareintegris 13830. paflibusä Vien nenßsUr- bis magnitudine eam deficere eft necefle.
Neapolim Venetiae, uti idem Frolichius Author eft 1000. fuperant quidem paflSbus, i283o.tamenä Viennenfis Urbisamplitudine fuperantur, qux, quia Pu nt ampliffimx Italias Urbes, nulla alia eft, quae cum Vienna in com- parationem venire queat, undein Galliam er Italia tranfimus,
Parifiorum vaftiffimx totius Galliae Civitatis freliquaeenim ob magnitudinem fuam_s non admodüm commendantur) amplicudinem non nifi ex copiaincolarum, cum nullumde circuitu ejus Authorem repererimus, licet col- ligere, Urbshaec, ut Nicolofius, Maginus, & Frolichius teftantur 500000. Incolarum conti- G 5 oec

inet, Lipßus tarnen reclamät, eamquelib. 5. de Magn. Rom. cap. 3. ad 400000. fuo tempore re- da&am numero defendit: Verum quidquid fit de ParifienfiumIncolarum numero, illud cer- tum videtur, vel parcm, vel ampliorem homi- nummulcitudinem Viennae degere, cum con- ftans eft opinio etiam ultra 600000. numerus Viennaehabitantium cxcurrat, quod vel exinde .colIigicur,quod vel in unico loco fuburbiorum, cui aS.Udalrico eft nomen ante modicum cem- pus 45000. perfonac fuerintnumeratae Caete- rum ut ad folidiora nos convercamus, platea_» longiflima Parifiorum juxca pracfatum Fröli- chium ad ipfam Civitatis portam extenfa>adcö- que Urbis diameter, non nifi unicum nvlliare Germanicum, feu40oo. paflus adaequat» fequi« tur proinde juxta regulam Adriani Mezii totam circumferentiam Urbis 1 2566 . pafliis non polIe excedere, quod etiam conßrmare videtur di- dum illud Caroli V.ImperatorisGloriofiflimi, qui cum aliquando Lutetiam ä magnitudine tantopere celebrari audiflet, fe Chyrothecam habere repofuit, qua Lutetiam operire poflec, Gandavum videlicet intellexerat Flandria Caput, quat Urbs verfö in Latinum Gallico idic- mate Chyrothecam fignificat j cum igitur uc Joannes König eruditiflimus Geographus in Vtftigiis fuis Mathematicis affirmat, Gandavum ultra 12000. paflus fuo in ambitu non mulcum compledatur, confequenseft, &Parifios, &
Gan-

Gandavum VierinenGs Urbis magnitudinem . nonadxquare.
Verum uc etiam in Lufitaniam nos con- vertamus , Ulyflipponem in comparationem adferamus, quae Regni illiusUrbs Princeps, & omnium eft amplillima,fed & haec ui laepigs me- moratus Frölichius confirmat non nili 8000. paftus ambitu fuo comple&itur , acque adeö cum Vienna in magnicudinecomponi non de* bec.
Ne tarnen fola in Europa nos detineamus, Oceanumconfcendamus, &in Orientem vela faciamus, oggeret feillico, quse reiiquas inter Urbes primacum tenet celeberrima Goa. Verum haec uc ,ait Lipfius ambitu 9000. pafTiium terminatur, ac vel ideo 11830. paflibus ä Vienna exceditur : acuceciam alias, fuisquidem_s jam ruderibus fepultas revocemus in memo- riam, Perfepolis celebris quondam Jmperii Perfici civitas 20000. paftus nuiperabat in circui- tu: Tauris mediae Metropolis 16000. comple- öebatur, fed utraque Viennä inferior, uträque fuperior eft Vienna.
Etnenimiümprolixifimus, Cairum mo- dernis etiam temporibus non tarn iEgypti, quam Orbisuniverfi celeberrimum Emporium praememoratis adneäo: Hoc uti Vansleb. in Rel. de iEgypto pag. 117. fcribic iy. Germanica milliaria, feu 60000. paftus fua io circumferen-

tia nnmerabat, fededam huic, fi debitam pro- portionem obfcrvabimus Vienna poteft compa- rari: nam Cairum quod attinet, nofle oportet, demifiaspierumquecafas potius quam domos in lila llrbe reperiri, quae unius contignationis altitudinem non fuperent, cum ö contra hac in Urbe noftra omnes ferm£ ad tres, plurimae ad quatuor, & nonnunquam ad quinque comigna- tiones afcendant, in quo fi defe&um aiiquarum per exceflum aliarum fuppleamus, omnes fal- tem trium contignationum condnebunt alcitu- dinem, quod fiigitur una contignacio feparetur ab altera, & in unam locareturuna juxcaalte- ramplamtiem, triplo Vicnnamfore majorem, quam fuperius recenfuimus,&quac prius fua in circuitu paflus habebat 29830. iam habituram 62490. adeoque non parem folum, fed etiam_i> Cairo majorem paflibus 2490.
Una redatadhucmagnifica illa, & antiqua Babylon, cujustota circumferentiautiP.Kir- cherus in fua turrt Babel üb. 2. Sed. 2. afleverat 365. dadia feu 45615'. paflTus continebat, quse oc ipfa olim aedificia habebat auguda, Sc alta, quae eodem modo abfcindi, Sc juxta fc poni po* tuiffent, ut velhuic foli Vienna impan & am- plitudine fua minor videatur. Verum quam- vis moderno tempore Babylone minor circui- tu fit Vienna, fi tarnen proportionem ab aug- mento intra 60. circiter annos vel 70. fado, ad futurum int» tocidem annos augmentum in-

ftituamus, reperiemus ViennamBabyloneipfa fucuram ampliorem: Vienna enim incra annos 70. circiter non obllantibus lue diriflimä, 6c diu- turno, cruentoquebello ita eftau&a, utquae fub Ferdinando II. Imperotore Gloriofiflimo ultra 8ooco. homines non numeraverat, jam nu- merum 6c 0000. fuperet, quanta futuris 6cwel 70. annis fperare licet incrementa? Certöfiter- minum iftum juxta Arithmeticae leges per re- gulam auream inquiramus, comperiemus, in- tra fpatium annorum 70. hominum 3900000.' in cenfucn efle redigenda: Cum autem Urbs ipfa vix amplius plures, quam defa&o cominec poUit recipere incolas, fequitur locum ipfum proportionalicer in tantum augendum die, quantum jpfe incolarum numerus augebitur, cum igitur hic fexies, & mediaparte majorfit> confequens eft, ipfam Civicatem fexies, & me- diä parte majorem fore, atque adeö in tota fua circumferentia numeracuram 136395. pafliis, qui äquivalent 34. minoribus Germanicis mil- liaribus, & 395. paffibus, 6c hoc iplo Babylone faturam ampliorem. 1
Atque haec funt, quac de Viennenfis Urbis gloria differenda judicavimus, plura de eadem majora, 6c laudabiliora di&uri; fi inftrumenta ad hoc debita, aliorümque» quorum petiimus fubfidium, ac tempus amplius habuiflemus.s quemadmodum enim unio in concha ablcöndi- tur, qux aliorura oculis objicicur, 6c fuum intus

fervat thefaurumi fic Viennenfis Urbis gloria, quam hoc Iibello propofuimus, gloriae illius, quam long£ majorem habet Concha eft, ex cujus venullate, & fpleodore facile laceatis de* cus precii licet cqnje&urare.
F I N I S.

\
1
DESCRIPTIO
DE
EXPLANA
TIONE OB-
SESS.« ET FELI-
C1TER SECUNDA VICE
LIBERATiE VIENNjE.
d

4SI) 3 . («*-
.... Mi
m
APPENDIX
De
Explanatione obfeffie& fe- Heiter fecunda vice libera- i tse Viennae.
Oftquäm Vienna Auftriae Metropolis Caefärea & Archi- ducalis Rcfidentia, Anno 168 j.die 14. Julij äfervifli- mo Turcarnm Excrcita cir- citer 170000. armatis militibus valido fub Dudu Jufifuq; Grandis Vcziri Kars Mtifta- phasBaflae circunivallata 17. die ejufdem utriufque intcrclula fuit, Hoftis foflfas duccndo mirum in modium appropin- A 2 quando

-?S>§ ) 4* (
« ■ ■ — ■— . 1 1 . 1 m ■ 1 ■ 1 ■-»"
quando a dextra finiftraque iuis ad lineis adjun&o femilunae velo consc&us anteAr- cis & vulgo Lobei fuggcftumcontrafcarpa: vicinus lincarum defignatu incurfionenp, ita conduxit ut unicuiq; noftratum frn- ftra 6c incaflfum (ctfiuna vice tentaium) iftius munimentum profundasque fesqui| virofoflas curricularcs invadere vidcretur.il Quamvis durantc hoftis aggrcflii a noftra partc optimc praevideretur, intcr* que horrendos Tormentorum mugitus in- ter devaftatas hoftis gallerias omni for- tiflimc interuptui repugnaretur; tarnen iftc continuata fcröcitcr invafione contrafcar* pis, Rcvcllinisque luperatis infoflam am* bo intcr invafa fuggefta commodi maio- ris fpc irruendo profundis ejufdem lineis addu&is humo plene tedus enominatii fiiggcftis tribus in locis apperitis, in cord* nis 6c fimilibus vallis recentibuscuniculi) accenfts plurimä peditatüs partc interfedi 6c vulneratä civitatcm per hebdoma* tum intervallum anguftiis oppreflam iti
euer*

-£%)?•( m- _.
cnefvavit, ut (ecundum cujufcunquc ju- dicium extreme tentandi causa cxcurrerc* fas eilet. Exinde fua Cacfarca Majeftasfu* manifeftum) & facrum Romanum Imperium ob tarn loci Celebris ja&uram in fummo pcriculorum cafu verfata fupcrflua fucccefliium adminicula conqusercndo , nos auxietate follicitatos gratiofiflimc ad- juvando reftituendx libertati paternam operam navavit. Itaquc fereniflimus Elc- dor Saxonia: Joannes Georgius III. in pro- pria Perfona (uocum Excrcitu i iooo.mi- licibus armatis effedive provifo , quippc 6000. peditum. 4000. equitum. 1000. Dragonorum.Compagnialnccndiariorum, una cum corporalibus equitum cxcubiis, tormentis quoque bellicis fcledis ftipatus. 8. die menfis Scptcmbris, Cacfareis, Palo- nicis, Bavariis, Francids, aliisque confoe- deratis Cohortibus adftantibus (c Ce ad- junxit. Quibus conjundis codem die aciei ordo (uthic inarrc habetur) defig- aatus fuit. Sed tarnen animadvertendum A 3 quod

_ _ ) 6. c m- _
quod Regipolonix, Cxfarca Majeftateita poftulantc, dcBavariis, Saxonicis&Fran- cicis, in fiimma 4. Batallioncs conceflx jfuerint. Qua dccaufa y. tantumBattal- lioncs de Saxonicis in prima linca defigna- tx fuerunt. Poftero die 9 . Septembris campo Tulnenfi reli&o ad montem Vien- ncnfcm integer Excrcitus fc admovit. 1 o. ejufdem pedites, fuperioris fylvae montem obtinebant. Saxoncsdcxtrorfum Collcm proximumKalcnbcrgar adjaccntem con- feendunt. Reliqua peditatüs turba valli inhxret, equites ordinem fequuntur. Aliquot Dragoni commemorato monti trän- feenfo fe committunt. Quo fua Regia Majeftas Po Ion ix cum aliis prxclaris Bcl- liducibus omnia perferutatum loca ve- niens in rupevalli finitima vigilias fuis Hcyduckis agendas mandat. Ele&or Sa- xonix exjußuRegis Polonix aliquot Batallioncs ibidem, horte forfan Heyduckos repulfuro locat. Irto die non fingularis armorum commotio oriebatur. Sequcn*
tc

-fs>§ ) 7- ( «M-
te vcro 11. Scptcmbris tota pcditum co- hors Kalenbergae fe admovcbat. Saxo- nici pedites occafionc ejufdem loci fcr- vicnte feftinando Exercitui pracveniebant. Qua proptcr illi jam jam propemodum montcm tranfcendentes ad pares lincas ducendas! exfpcftant. Rcnunciato de montis altitudinc, fimulachoftisabfentiä, vifis Turcis Batallionatim in altera mon^ tis j>arte appropinquantibus , (axones, ctiamfi Cxfarci impediente vallc late djf- fufi & reliqui medium montis obtinerenc, illum tanquam prxrogativam hofti refeif- furi confccndunt. Hotte in medio mon» tis ftarc confpe&o, Saxonici rettdux co* horti a(fodatifiniftrorfum,peruftum Mo- naftcrium ordinis Camalduenfis C>7*) antiquam arccm ( } 6 P ') fimul eum Cxfa* reis obtinentes muniunt unum Cxfareum, duo Saxonica tormenta, quibus hoftem angebant, plantant, Hoftis per quondam temporis fpatium Dimirans cum liberis pauculüm retroverfus (efe proximis infof-
A4 fo

_ ) 8 . ( m- _
fis abfcondit, No&e durantc nihil pera* j gcbatur, ulque ad 12. diem Septembris I aurorä jam furgente Cadarea & Saxonica \ Soldatefca de Monte pedetentim de(cen- ; dens loco bene accommodato cui om- j nium afpettus ferviebat, infidet. Siqui- | dem in pede Monds cxcrementiim Saxo« j rum viro altorum aflibus circumcin&um | Cxfareis & Saxonicis Batallionibus primae | lincae ad praerogativam adfamuiantur. I Cjudmprimum ferocicns hoftium infultus | non folum per vallem adverfus Saxones, 'k verum ctiam Caefareos non proculab iftis f rctro rupem latitantcscxercebatur. Sub- I indc Saxonc citato pede cacuminc Mon- ■ tis reli&o deorfum volantes 2. Batallio- J nes invallehoftem neceflitatc adftringen- do fe ponunt. Ut eidem in fine Monds pes praerogaitivae hofti denegaretur. Hac temporis inftantiä rcliquae Bactalliones ad* volantes perbenc hofti fefe opponunt. Hoftis illudj fentiens valli vicinus appro- pinquat, peditatus illiws oeeuka hicillic-

_ -m ) 5 >. («sfr . .
j que loca quserit c quibus Caefarcis Saxo« j nicisquc peditibus cxplodendo timorem incutere ftudebat. Qui e contra pedi- tcs fuo in loco commorabantur donec ho- . ftis a finiftra advcnirct. Ad haec Saxo- num pedites in finiftrocornuadvcrfus ho- ftcm fe convertunt. Hoftis in valle Taxis frutctis bene munitus Caefareos Saxoni- cosque ä fronte nudatos igne continuo follicitat. Intereä peditibus francicis reftantibus ( d ) a quorum Commendato- rc petitum Belhdux Reiis, ut fuis eumBa- tallionibus fe adjungeret, mittitur, quo- niam hofti Saxonum tergum invadendi magna prxrogativa fuit. Is verö bcllidux Reiis promtoanimo, fuum Polimarchum principem de Walldeck francorum C0111- mendatorem fuacum Batallioncfine Julfu non cederc niandalfe, profedi exinde Saxonicas Battalliones divifar ad tcrtiani I lineam verfus vallcm ita fc movent, ut ho- | ifti impetus abdiccretur, & peditus fecu ritaäs ftudio cx tribus lincis una cum 2 .
A $ fron«

__ 438 ) io. ( gfc§- _
frontibus forraarc neceflitaretur. (ab) interim ab hofte Battailionibus primae li- neae explodendo, non mcdiocris ja&ura inferebatur, cumille conte&us; Caefarei econtra & Saxoncs nudati, hoftili po- fto indagatae aptius eundem expellere vi- “ , debatur. Idcirco Turcaeä 2 . Batallioni- I bus Caefareorum peditum, in quos illi (ut praedi&um)barbarcirruebant, fub Ducis de Croy duäu furfum Montem urgeban- tur. Turcae vero defeendentes in altera Montis parte Caefareos ita aggredieban- tur, ut hoc in confliäu praenominatus Dux de Croy vulneratus, illius frater occi- fus fuerit. Exfcmplo Ludovicus Mar« chio Badenfis turmam Saxonicorum Dra- gonorum ex fecunda linea finiftri cornu de equis defeendentium ftipatus fuccur- rendo hoftem prorfus de Monte (ingulari Saxonicorum tormentorum ope depulit. Infanteria Saxonica hoftem ä fronte in- vadendo ita perturpat, ut imminentem tergo montem vclociBimo curfu confuge«
rc

) ii. ( _
rc cogeretur. Saxoncs cum Cxfareis il- | lum fubito infcquentcs in cacuminc Mon- ! tis fefe locaturum propcllunt. Hoc in- j ftante reliquac Saxonum Batallioncs in val- ! lc (utante vifum) latitantcs hoftemcru- i deliter ätergocaedunt. Ille vcro in foflis pcramplä planicie explicatis cum quibus dam vexillis hsefitans continuante igne impcdiebat ne noftratibusad incurfum cü reliquis in montc ftantibus conjun&io prae- ftaretur. Quaproptcr aliquot de iftis j Commendati hoftcm ad latus invadentcs
1 adcaftradesercndaurgebant. Quäretro-
ftantibus Batallionibus ad reliquum exer- citum fefeadmovendum via praeparabatur, Eleftor Saxoniac Montis apicem tranfcen- dens fuis Belliducibus hac Temper ina&io* nc pedites dirigentibus favorem cxhibens, optando, ut, ni finiftrum cornu duxiflet in propria pcrfona illis adfuiflct. Poftea infanteria Caefarea in monte confcenfo ca- ftra metabatur. Haftenus horä lecundä pomcridiana in dextro cornu nihil fiebat.
/ Atta*

_ ) 12 . ( ' _
Attamen teliqui pcdites unä cum corrrn dcxtro in fylva apud Dorcnbach latitantes ad pugnam parati ordinc acici verfus ho- ftem fc confcrebant. Fortes mox turmae dextrum cornu invadentcs videbantur. Aliquot etiam Turcae a finiftro ufquc in vallem in vafi parimodo illuc tendentcs dextrum cornu aggrcdiebantur. Hofti aliquot Poloni occurcntes repellebantur. Qui igitcr 4. Battallionibus Infanterist,a Cselareis, Bavariis, Saxonicis &Francicis cx poftulatu Regis Poloniae ante Coufcen- fionem Kalenbergs traditis ante dextrum cornu ad praerogativam pofitis fcfc aflo- ciabant,cum dextrum cornu periclitatu- rum efle videretur, demum. Huflari fc adhaerentes hoftem aggrediendo in fugam negabant. Hoc temporis fluxu Dux Lo- tharingiae caeteris cum Cacfareis Belliduci- bus in Montem veniens a&ionem Dextri cornu ufque ad finem fpc&abat. Hoftc fugam capeficrc vifo,Confilio Polimarcho Goltzen a Beiliducibus approbato, vi&o-
ria

-131 ) I}. ( f&fr
ria infequendo hoftem reportabatur. Dax Lotharingixhocperatto de Monte rever- tebatur. Caefarca & Saxonica Infanteria cun&isBatallionibus ftipata de cacuminc Montis defeendebat; Turcae in vallc hoc confpe&o in priora fua calira revertentes ad finiftram aliquot 1000. congregabant. Hoftis prxterca vallum obducendo 6 . tor- mentis de aerc fe) munivit. Quibus tarnen femper alte jnrmis fulminabatur, idem altitudinem Difputaturus videbatur, Cxfarei, Saxoniciquc ad praelium parati monti imminentes altitudinem opinionc hoftem aggrediendi fuper eminebant, il- 1 c jam jam fe caftris (f.) dedit,Saxonicis exinde ad prxdam hxc 6 . tormenta erant. Pcrdurante confli&u fub vefperum intra f tarn & fextamhoram Ludovicus Badenfis cum Saxonicis, Hauslericis Dragonis unä cum medio Wittcnbcrgicq .Regi- mento & aliis turmis ufque ad contrafcar- pam porta: fcotiae vulgo fcoten fe(c admovendo quaniprimum mutuo conlcn-
lu

_ •»% ) 14- ( f»‘ _
fucumCommendatorecomita: de Staren- berg hoftiles foflfas cuniculofquc hucus- quc a militibus fortiter confirmatos cor- ruendi caufam prxbebat: hoftis ex ca- ftris fuis ulque ad ultimum momcntum horribili tormentorümboatu, fero bom- barum jadii,crudclique tumultu , quafi palma in Manibus fuis adhuc virdccret, continuabat. Noftratcs ad extra Cmodo conclufo) in foflis 4 tergo invadentes hoftis 2 . tormentorum verforum igqe an- gebat. Cum Janitfcharis paulifper per- ado conflidu Turcx e lincis, omnibus relidis fugientcs.noftrates c civitate cor- ruentes non exfpedabant. Noftrates c civitate fub maturum lucis ortum irrum- perc Approchas prarfuroentes nec unum c Turcis rcpcricntcs omnia praedx attri- buta fine ullo infultüs pundo fuperabant. PolonPCapitalia hoftis caftra ingrediendo grandis Veziri tentoria unä cum adjun- dis praedabantur. Hofte fumo illius diei mane cum magna equorum & Machina-
rum

•tt» ) 1fr C IW _
rum curruum copiä, cum multis 1000. milituhi jcaftris a tcrgo reli&is adverfus Schwächam confugientc gratiflima eo«? dem vefpero nova a gcjcrali adjutantc comite de Aufperg fuae Caefares Majeftati Thirenfteiniae retro Crembfam illo tempore refidenti adferebantur. ij. Sc- ptembris mane Rex Poloni«, Ele&ores, Bavaria:, & Saxonis, Dux Lotharingis fimul & praefentes principes , belliduces hoftis Approchas circa civitatem recogni- turi adveniebant- 14. ejufdem fub me- ridie fua Csfarca Majeftas per naves fub ternum tormentorum fälve circum civitatem exiguo AulicorumComitatu adfti- pulata Viennam feliciffimc attingebat, ubinam fua: Csfarca: Majeftati portumob- tinenti, ambo Ele&ores Bavaria: & Saxonia: , Dux Lotharingis, reliqui Principes & Belliduces unä cum ingenti populoruni turba ad ripam Danubi) obviantes de fe- liciflima civitatis liberatione congratula-
ban-

_ -Mi ) 16. (tw- _ \
bantur. Adbac tc Deum laudamus (i
lcnnipompä. In Bafilica S. Stephani
cantabatur. |
)
FINIS.
«

n tr 10
W
■2.3«S|

X:-f:
'A. \
'«siRiS!
mm
mm
f :.v^€;
•I **!
->r. >*■
•*> *r?«>